واژه‌نامه

واژه‌نامه مالی ایران

۳۷۸ واژه در ۱۴ دسته، از پرداخت و بانکداری تا بیمه، بازنشستگی، بازار سرمایه، مالی اسلامی و مفاهیم حقوقی. هر روز یکی از این واژه‌ها در «یک دقیقه با ایران اوپن فاینانس» توضیح داده می‌شود.

واژه امروز

وام Loan

پولی که یک بانک، مؤسسه یا شخص به کسی می‌دهد تا بعداً طبق قراری مشخص، معمولاً به‌صورت قسطی، پس گرفته شود.

قسمت ۲ «یک دقیقه با ایران اوپن فاینانس» امروز ساعت ۶ صبح منتشر می‌شود.

پرداخت و شبکه پرداخت ۲۷ واژه

کارت بانکیBank card (debit card)کارتی که به یک حساب بانکی وصل است و با آن می‌شود خرید کرد، پول برداشت یا منتقل کرد.شماره کارتCard number (PAN)شماره‌ای که روی کارت بانکی حک شده و بانک صادرکننده و خود کارت را مشخص می‌کند.کارتخوانPoint of sale terminal (POS)دستگاهی در فروشگاه که کارت بانکی را می‌خواند و مبلغ خرید را از حساب خریدار برمی‌دارد.کارت‌به‌کارتCard-to-card transferانتقال پول از یک کارت بانکی به کارت دیگر فقط با داشتن شماره کارت مقصد.انتقال وجهFunds transferجابه‌جا کردن پول از یک حساب یا کارت به حساب یا کارت دیگر، درون یک بانک یا بین بانک‌ها.شماره پیگیری و شماره مرجعTrace number and reference numberشماره‌هایی که بعد از هر تراکنش روی رسید می‌آید و برای پیدا کردن و پیگیری آن تراکنش لازم است.درگاه پرداخت اینترنتیInternet payment gatewayصفحه‌ای امن که خریدار در خرید اینترنتی اطلاعات کارتش را در آن وارد می‌کند تا پول به فروشنده برسد.شناسه قبض و شناسه پرداختBill ID and payment IDکدهایی که روی قبض‌ها می‌آید تا پرداخت کننده، شرکت صادرکننده و مبلغ و دوره قبض با هم جور شوند.پرداخت با کیوآرQR code paymentپرداخت با اسکن یک کد تصویری با گوشی، بدون نیاز به کارتخوان یا وارد کردن دستی اطلاعات فروشنده.کیف پول الکترونیکیE-walletحسابی درون یک اپلیکیشن که پول در آن شارژ می‌شود و پرداخت‌های کوچک و سریع را بدون کارت ممکن می‌کند.کارمزدFee (transaction fee)مبلغی که بابت انجام یک خدمت پرداخت یا بانکی از مشتری یا پذیرنده گرفته می‌شود.پذیرندهMerchant (acceptor)فروشنده یا کسب‌وکاری که پول را از طریق کارتخوان، درگاه یا روش‌های الکترونیکی دیگر دریافت می‌کند.کارت هدیهGift cardکارت بانکی بی‌نام با موجودی مشخص که برای هدیه دادن یا خرج کردن یک مبلغ معین صادر می‌شود.پایاPAYA (Iranian ACH)سامانه پایاپای الکترونیکی بانک مرکزی برای انتقال دسته‌ای پول بین حساب‌های بانک‌های مختلف با شبا.ساتناSATNA (Iranian RTGS)سامانه تسویه ناخالص آنی بانک مرکزی برای انتقال فوری و تک‌به‌تک مبالغ بزرگ بین بانک‌ها.پل (سامانه انتقال لحظه‌ای)Pol (instant payment system)سامانه انتقال لحظه‌ای وجه که پول را با شبا در همان لحظه به حساب بانک دیگر می‌رساند.شناسه واریزDeposit ID (payment reference)کدی که همراه واریز پول فرستاده می‌شود تا گیرنده بفهمد پول از طرف چه کسی و بابت چه چیزی است.برگشت تراکنشTransaction reversal and refundبازگرداندن پول یک تراکنش به حساب پرداخت‌کننده، به‌صورت خودکار یا به درخواست فروشنده.تراکنش ناموفق و وضعیت نامعلومFailed and unknown-status transactionsتراکنشی که انجام نشده یا نتیجه‌اش معلوم نیست؛ حالت دوم باید پیگیری شود نه تکرار.شبکه شتابShetab (interbank card network)شبکه تبادل اطلاعات بین بانکی که کارت هر بانک را در خودپرداز و کارتخوان بانک‌های دیگر قابل استفاده می‌کند.شاپرکShaparak (card payment network)شبکه الکترونیکی پرداخت کارت که تراکنش‌های کارتخوان و درگاه‌ها را پیش از رسیدن به بانک‌ها هدایت و نظارت می‌کند.شرکت ارائه‌دهنده خدمات پرداخت (پی‌اس‌پی)Payment service provider (PSP)شرکت دارای مجوز که کارتخوان و درگاه پرداخت در اختیار فروشندگان می‌گذارد و تراکنش‌ها را به شاپرک می‌رساند.پرداخت‌یارPayment facilitatorکسب‌وکاری که زیر چتر یک شرکت پرداخت، خدمات دریافت پول را به فروشندگان کوچک ارائه می‌دهد.تسهیمPayment split (settlement sharing)تقسیم مبلغ یک تراکنش هنگام تسویه بین چند حساب ذی‌نفع طبق سهم از پیش تعیین‌شده.بانک صادرکننده و بانک پذیرندهIssuer and acquirerدو طرف هر تراکنش کارتی: بانکی که کارت خریدار را صادر کرده و طرفی که پول را برای فروشنده می‌پذیرد.سوئیچ پرداختPayment switchسامانه‌ای که پیام‌های تراکنش را بین طرف‌های یک شبکه پرداخت مسیریابی می‌کند و پاسخ را برمی‌گرداند.پایاپایClearing (netting)جمع‌وتفریق بدهی و طلب متقابل بانک‌ها تا در پایان فقط خالص مبلغ بین آن‌ها جابه‌جا شود.

اعتبار، وام و خرید اقساطی ۲۷ واژه

وامLoanپولی که یک بانک، مؤسسه یا شخص به کسی می‌دهد تا بعداً طبق قراری مشخص، معمولاً به‌صورت قسطی، پس گرفته شود.تسهیلاتBanking facilities (credit facilities)اصطلاح رسمی بانک‌ها برای هر نوع اعتبار و وامی که به مشتری داده می‌شود، از وام خرید کالا تا اعتبار سرمایه در گردش.قسطInstallmentهر یک از بخش‌های مساوی یا از پیش تعیین‌شده‌ای که یک بدهی یا وام در سررسیدهای مشخص با آن بازپرداخت می‌شود.جدول اقساطInstallment schedule (amortization schedule)جدولی که تاریخ سررسید، مبلغ هر قسط و سهم اصل و سود آن و مانده بدهی بعد از هر پرداخت را نشان می‌دهد.اصل و سودPrincipal and profit (interest)اصل، خودِ مبلغی است که قرض گرفته شده و سود، هزینه‌ای است که برای استفاده از آن پول به وام‌دهنده پرداخت می‌شود.مانده بدهیOutstanding balanceمقداری از اصل بدهی یا وام که در یک لحظه مشخص هنوز پرداخت نشده و وام‌گیرنده بدهکار آن است.پیش‌پرداختDown paymentبخشی از قیمت کالا یا خدمت که خریدار در ابتدای خرید قسطی یا گرفتن وام، نقدی می‌پردازد و بقیه را قسطی می‌دهد.ضامنGuarantorشخصی که تعهد می‌کند اگر وام‌گیرنده بدهی‌اش را نپردازد، وام‌دهنده بتواند برای وصول طلب به او مراجعه کند.وثیقهCollateralدارایی‌ای که وام‌گیرنده در اختیار وام‌دهنده یا در رهن او قرار می‌دهد تا در صورت عدم پرداخت، طلب از محل آن وصول شود.رهنMortgage (pledge of property)قراردادی که در آن مال، معمولاً ملک، برای تضمین بدهی در اختیار یا به نفع طلبکار گرو گذاشته می‌شود.خرید اقساطی (BNPL)Buy now, pay later (BNPL)روشی که خریدار کالا یا خدمت را همین حالا می‌گیرد و پولش را در چند قسط کوتاه‌مدت، اغلب از طریق اپ یا درگاه، می‌پردازد.کارت اعتباریCredit cardکارتی که به دارنده اجازه می‌دهد تا سقف مشخصی از اعتبار صادرکننده خرید کند و بعداً آن را یکجا یا قسطی بپردازد.سقف اعتباریCredit limitحداکثر مبلغی که یک وام‌دهنده یا سرویس اعتباری به یک شخص اجازه می‌دهد در یک زمان بدهکار باشد یا خرید کند.دیرکردLate paymentپرداخت نکردن قسط یا بدهی در موعد مقرر، که معمولاً هزینه اضافه‌ای به نام جریمه دیرکرد و اثر منفی بر سابقه اعتباری دارد.گزارش اعتباریCredit reportگزارشی از سابقه وام‌ها، بدهی‌ها، اقساط و خوش‌حسابی یا بدحسابی یک شخص که وام‌دهندگان برای تصمیم‌گیری به آن نگاه می‌کنند.اعتبارسنجیCredit scoring (credit assessment)فرایند سنجیدن توان و تمایل یک شخص به بازپرداخت بدهی، با استفاده از سابقه مالی، درآمد و داده‌های دیگر.رتبه اعتباریCredit rating (credit score)نمره یا درجه‌ای که میزان خوش‌حسابی و ریسک اعتباری یک شخص یا شرکت را در یک نگاه خلاصه می‌کند.تسویه زودهنگام وامEarly repayment (prepayment)پرداخت کامل یا بخشی از مانده وام پیش از موعدهای تعیین‌شده در جدول اقساط.اعتبار خردMicrocreditوام یا اعتبار با مبلغ کوچک و فرایند ساده، برای نیازهای روزمره افراد یا کسب‌وکارهای بسیار کوچک.لیزینگLeasingروش تأمین مالی که در آن شرکت لیزینگ کالایی مثل خودرو یا تجهیزات را می‌خرد و آن را به‌صورت اقساطی به مشتری واگذار می‌کند.اعتبار گردانRevolving creditنوعی اعتبار که با هر بازپرداخت دوباره قابل استفاده می‌شود و تا سقف مشخص، بارها می‌توان از آن برداشت کرد.نسبت بدهی به درآمدDebt-to-income ratio (DTI)شاخصی که نشان می‌دهد چه سهمی از درآمد منظم یک شخص صرف پرداخت اقساط و بدهی‌هایش می‌شود.تقسیط مجددLoan rescheduling (restructuring)تغییر برنامه بازپرداخت یک بدهی، مثلاً تقسیم دوباره مانده یا بدهی عقب‌افتاده به اقساط جدید، با توافق وام‌دهنده.مطالبات معوقNon-performing loans (overdue receivables)بدهی‌هایی که مدتی از سررسیدشان گذشته و پرداخت نشده‌اند و وام‌دهنده بازگشت آن‌ها را در معرض خطر می‌بیند.نکولDefaultناتوانی یا خودداری بدهکار از انجام تعهد پرداخت طبق قرارداد، به حدی که وام‌دهنده بدهی را قطعاً نکول‌شده تلقی کند.اعتبار تعبیه‌شدهEmbedded lendingارائه وام یا اعتبار درون محصول یک کسب‌وکار غیربانکی، مثل فروشگاه یا اپ، در همان لحظه‌ای که مشتری به آن نیاز دارد.موتور تصمیم‌گیری اعتباریCredit decision engineسامانه‌ای که بر اساس داده‌ها و قواعد تعریف‌شده، درباره پذیرش درخواست اعتبار، سقف و شرایط آن به‌صورت خودکار تصمیم می‌گیرد.

بازار سرمایه ۲۷ واژه

بورس اوراق بهادارStock exchangeبازاری سازمان‌یافته و تحت نظارت که در آن سهام شرکت‌ها و سایر اوراق بهادار طبق قواعد مشخص خرید و فروش می‌شود.فرابورسIran Fara Bourse (IFB)یکی از دو بازار اصلی اوراق بهادار ایران که علاوه بر سهام، بخش بزرگی از اوراق بدهی و ابزارهای مالی در آن معامله می‌شود.سهامShares (stock)ورقه‌ای که نشان‌دهنده مالکیت بخشی از سرمایه یک شرکت است و به دارنده‌اش حق سود و رأی می‌دهد.سهامدارShareholderشخص حقیقی یا حقوقی که مالک سهام یک شرکت است و به نسبت سهامش در حقوق و ریسک شرکت شریک است.کارگزارStockbroker (brokerage)شرکت دارای مجوز که واسطه خرید و فروش اوراق بهادار میان سرمایه‌گذاران و بازار است و سفارش‌ها را به سامانه معاملات می‌فرستد.سجامSEJAM (capital market customer registration system)سامانه جامع اطلاعات مشتریان بازار سرمایه که ثبت‌نام و احراز هویت یکپارچه سرمایه‌گذاران در آن انجام می‌شود.کد بورسیTrading code (investor code)شناسه یکتای هر سرمایه‌گذار در بازار سرمایه که تمام معاملات و دارایی‌های او با آن ثبت می‌شود.نمادTicker symbolنام کوتاه و یکتایی که هر سهم یا ورقه بهادار با آن در سامانه معاملات شناخته و معامله می‌شود.شاخص کلTotal market index (TEDPIX)عددی که تغییرات کلی قیمت و بازده سهام شرکت‌های یک بازار را نشان می‌دهد و دماسنج وضعیت بازار است.صف خرید و فروشBuy and sell queuesوضعیتی که سفارش‌های خرید یا فروش یک نماد در سقف یا کف قیمت مجاز انباشته شده و طرف مقابل کافی وجود ندارد.دامنه نوسانDaily price limitحداکثر تغییر مجاز قیمت یک سهم در یک روز معاملاتی نسبت به قیمت مبنای روز قبل، به‌صورت سقف و کف.حجم مبناBase volumeحداقل حجم معامله‌ای که برای یک نماد لازم است تا تغییر قیمت آن روز به‌طور کامل در قیمت پایانی اعمال شود.عرضه اولیهInitial public offering (IPO)نخستین فروش سهام یک شرکت به عموم مردم در بازار بورس یا فرابورس، پس از پذیرش آن شرکت.سود نقدی سهامCash dividendبخشی از سود خالص شرکت که با تصویب مجمع عمومی، به‌صورت نقدی میان سهامداران تقسیم می‌شود.مجمع عمومیGeneral meeting of shareholdersبالاترین رکن تصمیم‌گیری شرکت سهامی که با حضور سهامداران درباره صورت‌های مالی، سود و انتخاب مدیران تصمیم می‌گیرد.افزایش سرمایهCapital increaseبالا بردن سرمایه ثبتی شرکت از محل آورده نقدی سهامداران، سود انباشته یا تجدید ارزیابی دارایی‌ها.حق تقدمPre-emptive right (rights issue)حق سهامداران فعلی برای خرید زودتر سهام جدید در افزایش سرمایه از محل آورده نقدی، که خودش قابل معامله است.صندوق سرمایه‌گذاریInvestment fund (mutual fund)نهادی که پول سرمایه‌گذاران زیادی را جمع و توسط مدیر حرفه‌ای در سبدی از دارایی‌ها سرمایه‌گذاری می‌کند.ارزش خالص داراییNet asset value (NAV)ارزش هر واحد صندوق که از تقسیم خالص دارایی‌های صندوق، پس از کسر بدهی‌ها، بر تعداد واحدها به دست می‌آید.صندوق قابل معاملهExchange-traded fund (ETF)صندوق سرمایه‌گذاری‌ای که واحدهایش مثل سهام، با نماد مشخص و از طریق کارگزار در بورس خرید و فروش می‌شود.صندوق درآمد ثابتFixed-income fundصندوق سرمایه‌گذاری‌ای که بیشتر منابعش را در اوراق بدهی و سپرده بانکی می‌گذارد تا بازدهی باثبات‌تر و کم‌ریسک‌تر بدهد.سبدگردانیPortfolio managementمدیریت حرفه‌ای و اختصاصی دارایی‌های یک سرمایه‌گذار در بازار سرمایه، توسط شرکت دارای مجوز و بر اساس قرارداد.شرکت سپرده‌گذاری مرکزیCentral Securities Depository (CSDI)نهادی که مالکیت اوراق بهادار را ثبت و نگهداری می‌کند و تسویه معاملات بازار سرمایه را انجام می‌دهد.بازار پایهBase market (OTC base market)بخشی از فرابورس برای شرکت‌هایی که شرایط بازارهای اصلی را ندارند؛ با ریسک بیشتر و قواعد معاملاتی ویژه.اوراق بدهیDebt securitiesورقه‌های بهاداری که ناشر با آن‌ها پول قرض می‌گیرد و متعهد می‌شود اصل و سود آن را در زمان‌های معین بپردازد.بازارگردانMarket makerنهاد دارای مجوز که با ثبت همزمان سفارش خرید و فروش در یک نماد، نقدشوندگی را افزایش و نوسان را کاهش می‌دهد.معاملات بلوکیBlock tradeمعامله حجم بزرگی از سهام یک شرکت به‌صورت یکجا، در بازاری جداگانه و با قواعد ویژه، معمولاً برای تغییر مدیریت یا مالکیت.

اوپن فاینانس و API ۲۷ واژه

فین‌تکFintechکسب‌وکاری که با فناوری، خدمات مالی مثل پرداخت، وام، سرمایه‌گذاری یا بیمه را ساده‌تر و در دسترس‌تر می‌کند.ای‌پی‌آیAPI (Application Programming Interface)راهی استاندارد که یک نرم‌افزار با آن از نرم‌افزار دیگر داده می‌گیرد یا از آن می‌خواهد کاری انجام دهد.بانکداری بازOpen bankingمدلی که در آن بانک‌ها با رضایت مشتری، داده و خدمات حساب را از طریق ای‌پی‌آی در اختیار شرکت‌های دیگر می‌گذارند.مالی بازOpen financeگسترش بانکداری باز به همه خدمات مالی، از بیمه و سرمایه‌گذاری تا بازنشستگی و اعتبار.ای‌پی‌آی عمومی و خصوصیPublic and private APIای‌پی‌آی عمومی برای استفاده توسعه‌دهندگان بیرونی منتشر می‌شود؛ ای‌پی‌آی خصوصی فقط درون یک سازمان به کار می‌رود.درگاه توسعه‌دهندهDeveloper portalوب‌سایتی که مستندات، کلید دسترسی، محیط آزمایشی و راهنمای استفاده از ای‌پی‌آی‌ها را یک‌جا در اختیار برنامه‌نویسان می‌گذارد.کیت توسعه نرم‌افزارSDK (Software Development Kit)بسته‌ای از کد آماده که کار با یک ای‌پی‌آی را در یک زبان برنامه‌نویسی ساده‌تر می‌کند.خط فرمانCLI (Command-line interface)ابزاری متنی که برنامه‌نویس با تایپ دستور، بدون رابط گرافیکی، با یک سامانه یا ای‌پی‌آی کار می‌کند.سندباکسSandboxمحیط آزمایشی جدا از محیط واقعی که در آن می‌شود بدون جابه‌جایی پول واقعی، ای‌پی‌آی و محصول را امتحان کرد.شبیه‌سازSimulatorمحیطی که رفتار کامل بانک‌ها، شرکت‌های پرداخت و بیمه‌ها را با داده نمونه بازسازی می‌کند تا محصول پیش از اتصال واقعی ساخته شود.داده نمونهSample dataداده ساختگی ولی واقع‌نما که برای ساخت و آزمایش محصول به‌جای داده واقعی مشتریان به کار می‌رود.قرارداد ای‌پی‌آیAPI contractتوافق دقیق درباره شکل درخواست‌ها، پاسخ‌ها و خطاهای یک ای‌پی‌آی که هر دو طرف به آن پایبندند.مشخصات اوپن‌ای‌پی‌آیOpenAPI Specificationاستانداردی رایج برای نوشتن قرارداد ای‌پی‌آی به شکلی که هم انسان و هم ماشین بتوانند آن را بخوانند.نسخه‌بندی ای‌پی‌آیAPI versioningروشی برای تغییر دادن ای‌پی‌آی بدون خراب کردن برنامه‌هایی که از نسخه قبلی استفاده می‌کنند.وب‌هوکWebhookپیامی که یک سامانه هنگام رخ دادن یک رویداد، خودش به نشانی سامانه دیگر می‌فرستد تا لازم نباشد مدام سؤال شود.رضایت کاربرUser consentاجازه صریح و قابل‌لغو مشتری برای این‌که شرکتی مشخص، به داده یا خدمات مالی او برای هدفی مشخص دسترسی داشته باشد.توکن دسترسیAccess tokenرشته‌ای موقت که نشان می‌دهد صاحبش اجازه انجام کارهای مشخصی را از طریق ای‌پی‌آی دارد.پروتکل اوآثOAuthاستانداردی برای این‌که کاربر به یک برنامه اجازه دسترسی محدود بدهد، بی‌آن‌که رمز عبورش را به آن برنامه بدهد.دامنه دسترسیAccess scopeمحدوده دقیق کارهایی که یک توکن یا اجازه، مجاز به انجامشان است؛ مثلاً فقط دیدن مانده، نه انتقال وجه.محدودیت نرخRate limitingسقفی برای تعداد درخواست‌هایی که یک برنامه در بازه زمانی مشخص می‌تواند به ای‌پی‌آی بفرستد.کلید تکرارناپذیریIdempotency keyشناسه یکتایی که همراه درخواست فرستاده می‌شود تا اگر درخواست تکرار شد، عملیات مالی دو بار انجام نشود.اتصال‌دهندهConnectorبخشی از نرم‌افزار که یک محصول را به یک ارائه‌دهنده واقعی مثل بانک، شرکت پرداخت یا بیمه وصل می‌کند.مبدلAdapterلایه‌ای که زبان و قالب خاص یک ارائه‌دهنده را به قرارداد یکسان و مشترک محصول ترجمه می‌کند.تجمیع حساب‌هاAccount aggregationجمع کردن اطلاعات حساب‌ها و دارایی‌های مالی یک نفر از چند نهاد در یک نمای واحد، با رضایت خود او.بانکداری به‌عنوان سرویسBanking as a Service (BaaS)مدلی که در آن بانک زیرساخت و مجوز خود را از طریق ای‌پی‌آی در اختیار شرکت‌های غیربانکی می‌گذارد تا محصول بانکی بسازند.مالی تعبیه‌شدهEmbedded financeارائه خدمات مالی مثل پرداخت، اقساط یا بیمه درون محصولی غیرمالی، درست در لحظه‌ای که کاربر به آن نیاز دارد.پروتکل اِم‌سی‌پیMCP (Model Context Protocol)استانداردی باز که به مدل‌های هوش مصنوعی اجازه می‌دهد به شکلی یکسان به ابزارها و داده‌های سامانه‌های دیگر وصل شوند.

بیمه ۲۷ واژه

بیمه‌نامهInsurance policyسند قراردادی بین بیمه‌گر و بیمه‌گذار که موضوع بیمه، خطرهای تحت پوشش، مدت، حق بیمه و تعهدات دو طرف را مشخص می‌کند.حق بیمهInsurance premiumمبلغی که بیمه‌گذار در ازای پوشش بیمه‌ای، یکجا یا قسطی، به بیمه‌گر می‌پردازد.بیمه‌گرInsurerشرکت بیمه‌ای که در ازای دریافت حق بیمه، جبران خسارت یا پرداخت مبلغ مشخصی را در صورت وقوع حادثه تعهد می‌کند.بیمه‌گذارPolicyholderشخص حقیقی یا حقوقی که قرارداد بیمه را با بیمه‌گر منعقد می‌کند و مسئول پرداخت حق بیمه است.بیمه‌شدهInsured (insured person)شخص یا چیزی که خطرهای مربوط به آن تحت پوشش بیمه قرار گرفته است.ذی‌نفع بیمهInsurance beneficiaryشخصی که طبق بیمه‌نامه، در صورت وقوع حادثه یا سررسید، مبلغ بیمه به او پرداخت می‌شود.خسارتInsurance claim (loss)زیانی که در اثر وقوع یک خطر تحت پوشش پیش می‌آید و بیمه‌گذار یا ذی‌نفع جبران آن را از بیمه‌گر مطالبه می‌کند.ارزیاب خسارتLoss adjusterکارشناسی که از طرف بیمه‌گر یا به‌طور مستقل، علت و میزان خسارت را بررسی و مبلغ قابل پرداخت را برآورد می‌کند.فرانشیزDeductible (excess)بخشی از هر خسارت که طبق بیمه‌نامه بر عهده خود بیمه‌گذار است و بیمه‌گر آن را پرداخت نمی‌کند.بیمه شخص ثالثThird-party motor liability insuranceبیمه اجباری دارندگان وسایل نقلیه موتوری که خسارت‌های مالی و جانی واردشده به دیگران در حوادث رانندگی را جبران می‌کند.بیمه بدنهCar body insurance (motor own-damage)بیمه اختیاری خودرو که خسارت‌های وارد به خود خودروی بیمه‌شده را در حوادثی مثل تصادف، آتش‌سوزی یا سرقت جبران می‌کند.بیمه درمان تکمیلیSupplementary health insuranceبیمه‌ای که بخشی از هزینه‌های درمانی را که بیمه پایه پوشش نمی‌دهد یا کامل نمی‌دهد، جبران می‌کند.بیمه عمرLife insuranceبیمه‌ای که در صورت فوت بیمه‌شده یا زنده ماندن او تا زمان مشخص، سرمایه‌ای به خودش یا ذی‌نفعانش پرداخت می‌کند.بیمه آتش‌سوزیFire insuranceبیمه اموال که خسارت ساختمان، اثاثیه یا کالا را در برابر آتش‌سوزی و معمولاً صاعقه و انفجار جبران می‌کند.بیمه مسئولیتLiability insuranceبیمه‌ای که خسارت‌هایی را که بیمه‌گذار به‌خاطر مسئولیت قانونی یا قراردادی خود به دیگران وارد می‌کند، جبران می‌کند.نماینده بیمهInsurance agentشخص یا دفتری که از طرف یک شرکت بیمه مشخص، بیمه‌نامه‌هایش را می‌فروشد و به بیمه‌گذاران خدمات می‌دهد.کارگزار بیمهInsurance brokerواسطه دارای مجوز که از طرف بیمه‌گذار، پوشش مناسب را میان شرکت‌های بیمه مختلف پیدا و مذاکره می‌کند.الحاقیهPolicy endorsementسندی که پس از صدور بیمه‌نامه، تغییری در شرایط، پوشش‌ها یا مشخصات آن ایجاد می‌کند و جزء جدایی‌ناپذیر بیمه‌نامه می‌شود.دوره انتظارWaiting periodمدتی پس از شروع بیمه‌نامه که در آن برخی پوشش‌ها هنوز فعال نشده‌اند و خسارتشان پرداخت نمی‌شود.استثنائات بیمه‌نامهPolicy exclusionsفهرست خطرها، حالت‌ها یا خسارت‌هایی که بیمه‌نامه صراحتاً پوشش نمی‌دهد، حتی اگر در ظاهر به موضوع بیمه مربوط باشند.تخفیف عدم خسارتNo-claims discount (no-claims bonus)تخفیفی در حق بیمه دوره بعد که به بیمه‌گذاری تعلق می‌گیرد که در دوره‌های قبل خسارتی از بیمه دریافت نکرده است.بیمه ناقص (قاعده نسبی)Underinsurance (average clause)حالتی که مال کمتر از ارزش واقعی‌اش بیمه شده و بیمه‌گر خسارت را فقط به نسبت مبلغ بیمه‌شده به ارزش واقعی جبران می‌کند.ارزیابی و پذیرش ریسک بیمهInsurance underwritingفرایندی که بیمه‌گر در آن ریسک متقاضی را می‌سنجد و تصمیم می‌گیرد آن را بپذیرد یا نه، با چه شرایط و با چه حق بیمه‌ای.بیمه‌گریActuarial scienceدانش به‌کارگیری ریاضی، آمار و احتمال برای سنجش ریسک، قیمت‌گذاری بیمه و برآورد تعهدات آینده بیمه‌گرها و صندوق‌ها.بیمه اتکاییReinsuranceبیمه‌ای که بیمه‌گرها برای خودشان می‌خرند تا بخشی از ریسک‌هایی را که پذیرفته‌اند به بیمه‌گر دیگری منتقل کنند.بیمه خرد و دیجیتالMicroinsurance and digital insuranceبیمه‌هایی با پوشش ساده، حق بیمه کم و خرید آنلاین که برای نیازهای مشخص و کوتاه‌مدت، اغلب از طریق اپ‌ها، ارائه می‌شوند.بیمه تعبیه‌شدهEmbedded insuranceپیشنهاد و فروش بیمه درون محصول یا فرایند خرید یک کسب‌وکار دیگر، در همان لحظه‌ای که مشتری به آن پوشش نیاز دارد.

بانکداری و حساب ۲۷ واژه

حساب بانکیBank accountسابقه‌ای نزد بانک که پول مشتری در آن نگه داشته می‌شود و همه واریزها و برداشت‌ها در آن ثبت می‌شود.شماره حسابAccount numberشماره‌ای که هر بانک به حساب‌های خودش می‌دهد و فقط درون همان بانک معنای کامل دارد.شباSheba (Iranian IBAN)شماره حساب بانکی ایران در قالب استاندارد بین‌المللی که بانک و حساب را با هم مشخص می‌کند.شعبه بانکBank branchدفتر فیزیکی بانک که خدمات حضوری مثل افتتاح حساب، صدور دسته‌چک و کارهای پیچیده‌تر را ارائه می‌دهد.مانده حسابAccount balanceمقدار پولی که در یک لحظه مشخص در حساب وجود دارد؛ گاهی با مانده قابل برداشت فرق دارد.گردش حسابAccount statement (transaction history)فهرست ورود و خروج پول یک حساب در یک بازه زمانی، با تاریخ، شرح و مانده بعد از هر تراکنش.حساب جاریCurrent account (checking account)حسابی برای نقل‌وانتقال‌های روزمره که امکان صدور چک دارد و به آن سود تعلق نمی‌گیرد.حساب قرض‌الحسنه پس‌اندازGharz-al-hasaneh savings accountحساب پس‌اندازی که به آن سود تعلق نمی‌گیرد و منابع آن برای وام‌های قرض‌الحسنه استفاده می‌شود.سپرده کوتاه‌مدتShort-term depositحساب سپرده‌ای که به موجودی آن سود تعلق می‌گیرد و هر زمان می‌شود از آن برداشت کرد.سپرده بلندمدتLong-term (term) depositسپرده‌ای با مدت مشخص که سود بیشتری دارد و برداشت پیش از سررسید آن ممکن است سودش را کاهش دهد.حساب مشترکJoint accountحسابی که به نام دو یا چند نفر افتتاح می‌شود و قواعد برداشت از آن را خود صاحبان حساب تعیین می‌کنند.چکChequeدستور کتبی صاحب حساب جاری به بانک برای پرداخت مبلغی مشخص به گیرنده در تاریخ معین.دسته‌چکChequebookمجموعه برگه‌های چک که بانک به دارنده حساب جاری می‌دهد تا با آن‌ها چک صادر کند.چک صیادیSayadi chequeچک یکسان‌شده بانکی با شناسه یکتای صیاد که صدور و انتقالش در سامانه صیاد ثبت می‌شود.سامانه صیادSayad (unified cheque system)سامانه یکپارچه بانک مرکزی برای صدور، ثبت، تأیید و انتقال چک‌ها و استعلام وضعیت آن‌ها.چک برگشتیBounced chequeچکی که بانک به دلیلی مثل نبود موجودی کافی آن را پرداخت نکرده و برایش گواهی عدم پرداخت صادر کرده است.چکاوکChakavak (cheque image clearing)سامانه تبادل تصویر چک که وصول چک‌های بین‌بانکی را بدون جابه‌جا کردن برگه کاغذی انجام می‌دهد.بانکداری الکترونیکElectronic bankingانجام خدمات بانکی از راه کانال‌های دیجیتال مثل اینترنت‌بانک، همراه‌بانک، خودپرداز و کارتخوان بدون حضور در شعبه.اینترنت‌بانکInternet bankingسامانه تحت وب بانک که با ورود امن در مرورگر، مدیریت حساب‌ها و انجام تراکنش‌ها را ممکن می‌کند.همراه‌بانکMobile banking appاپلیکیشن رسمی بانک روی گوشی برای دیدن حساب‌ها، انتقال پول، پرداخت قبض و کارهای چک.مسدودی حسابAccount hold (blocked funds)قفل شدن بخشی یا همه موجودی حساب، به طوری که در حساب می‌ماند ولی قابل برداشت نیست.صندوق اماناتSafe deposit boxصندوقچه‌ای در خزانه شعبه که مشتری اشیای ارزشمند و اسناد مهم را در آن نگه می‌دارد.گواهی سپردهCertificate of depositسندی که بانک در برابر سپرده‌گذاری برای مدت معین صادر می‌کند و در برخی انواعش قابل انتقال است.بانک عاملAgent bankبانکی که از طرف یک نهاد یا برای یک طرح مشخص، کارهای بانکی آن را اجرا می‌کند.بانک مرکزیCentral Bank of Iranنهادی که پول ملی را منتشر می‌کند، بر بانک‌ها نظارت دارد و زیرساخت‌های اصلی پرداخت را اداره می‌کند.مؤسسه اعتباریCredit institutionنهاد مالی دارای مجوز که مانند بانک سپرده می‌پذیرد و تسهیلات می‌دهد، اما با دامنه فعالیت محدودتر.سپرده قانونیReserve requirementبخشی از سپرده‌های مردم که بانک‌ها باید نزد بانک مرکزی نگه دارند و نمی‌توانند آن را وام بدهند.

مالی اسلامی و صکوک ۲۷ واژه

رباRiba (usury)زیاده‌ای که در قرض از پیش شرط شود یا در معاملهٔ دو کالای هم‌جنس پیمانه‌ای و وزنی با اضافه گرفته شود.بانکداری بدون رباInterest-free (Islamic) bankingنظامی بانکی که به‌جای وام با بهره، منابع را در قالب عقدهای مشخص مانند مشارکت، مرابحه و اجاره به کار می‌گیرد.عقدContract (aqd)توافقی که با خواست دو طرف شکل می‌گیرد و برای هر دو حق و تعهد می‌سازد؛ پایهٔ همهٔ ابزارهای مالی اسلامی.قرض‌الحسنهQard al-hasan (benevolent loan)قرضی بدون سود که گیرنده فقط اصل مبلغ را برمی‌گرداند؛ ممکن است کارمزد خدمات جداگانه دریافت شود.سود علی‌الحسابProvisional (on-account) profitسودی که بانک در طول دورهٔ سپرده به‌صورت موقت پرداخت می‌کند تا پس از محاسبهٔ نتیجهٔ واقعی تسویه شود.سود قطعیDefinitive (final) profitسود نهایی سپرده که پس از بستن حساب‌های دورهٔ مالی بانک و بر پایهٔ نتیجهٔ واقعی به‌کارگیری منابع محاسبه می‌شود.مرابحهMurabaha (cost-plus sale)فروش کالا با اعلام قیمت تمام‌شده و سود فروشنده؛ بانک کالا را می‌خرد و به‌صورت نقد یا اقساطی به مشتری می‌فروشد.فروش اقساطیInstallment saleفروش کالا به قیمت معین که بها در اقساط مشخص پرداخت می‌شود و مالکیت از همان ابتدا به خریدار منتقل می‌شود.اجاره به شرط تملیکLease to own (Ijara wa iqtina)اجاره‌ای که در آن شرط می‌شود اگر مستأجر همهٔ اجاره‌بها را بپردازد، در پایان مدت مالک مال اجاره‌ای شود.جعالهJualah (service contract for reward)تعهد به پرداخت مبلغی معین در برابر انجام کاری مشخص؛ در بانکداری برای تعمیر، ساخت یا خرید خدمات به کار می‌رود.مشارکت مدنیCivil partnership (musharaka)درآمیختن سرمایهٔ بانک و مشتری برای یک کار مشخص و موقت، و تقسیم سود و زیان به نسبت سهم هر طرف.مشارکت حقوقیEquity participation (legal partnership)سرمایه‌گذاری بانک با خرید سهم یا تأمین بخشی از سرمایهٔ یک شرکت که بانک را شریک آن شرکت می‌کند.مضاربهMudarabaعقدی که یک طرف سرمایه می‌دهد و طرف دیگر با آن تجارت می‌کند و سود به نسبت توافق‌شده میان آن‌ها تقسیم می‌شود.سلفSalaf / Salam (forward sale)پیش‌خرید کالا: خریدار بها را نقد و کامل می‌پردازد و کالای معین را در زمانی مشخص در آینده تحویل می‌گیرد.استصناعIstisna (manufacturing contract)سفارش ساخت: یک طرف متعهد می‌شود چیزی را با مشخصات معین بسازد و در زمان مقرر به قیمت توافق‌شده تحویل دهد.وکالت در بانکداریWakala (agency) in bankingرابطه‌ای که در آن سپرده‌گذار به بانک وکالت می‌دهد تا پولش را در عقدهای مجاز به کار بگیرد و در برابر آن حق‌الوکاله بگیرد.خرید دینDebt purchaseخرید طلب مدت‌دار یک شخص از دیگری به مبلغی کمتر از اسمی، با انتقال حق وصول طلب به خریدار دین.هیئت فقهیSharia boardگروهی از کارشناسان فقه و مالی که انطباق ابزارها و قراردادهای مالی با موازین فقهی را بررسی و تأیید می‌کنند.صکوکSukukاوراق بهادار مالی اسلامی که مالکیت مشاع دارندگان را در یک دارایی، منفعت یا فعالیت واقعی نشان می‌دهد.نهاد واسطSpecial purpose vehicle (SPV)شخص حقوقی مستقلی که برای انتشار صکوک از طرف ناشر ایجاد می‌شود و دارایی پشتوانه را از دارایی‌های بانی جدا می‌کند.اوراق اجارهIjara sukukصکوکی که دارندگانش مالک مشاع یک دارایی‌اند و آن دارایی به بانی اجاره داده می‌شود و اجاره‌بها سود آن‌هاست.اوراق مرابحهMurabaha sukukصکوکی که با پول دارندگانش کالا نقد خریده و به‌صورت نسیه با سود معین به بانی فروخته می‌شود.اوراق سلفSalaf (salam) sukukصکوکی که پیش‌خرید محصول یک تولیدکننده را نشان می‌دهد؛ تولیدکننده امروز پول می‌گیرد و کالا را در آینده تحویل می‌دهد.اوراق مشارکتMusharaka (participation) bondsاوراقی که دارندگانش را به نسبت سهم، شریک یک طرح یا پروژهٔ مشخص می‌کند و سود از محل درآمد همان طرح است.اوراق منفعتManfaa (usufruct) sukukصکوکی که مالکیت منافع آیندهٔ یک دارایی یا خدمت، مانند صندلی پرواز یا ظرفیت اقامت، را به دارنده منتقل می‌کند.اوراق وکالتWakala sukukصکوکی که دارندگانش به یک وکیل سرمایه‌گذاری وکالت می‌دهند تا وجوه را در دارایی‌های مجاز به کار بگیرد.اوراق استصناعIstisna sukukصکوکی که با پول دارندگانش ساخت یک دارایی سفارش داده می‌شود و بهای آن به‌صورت نسیه از کارفرما دریافت می‌شود.

تقویم مالی و تسویه ۲۷ واژه

روز تقویمیCalendar dayهر روز از تقویم، چه کاری باشد چه تعطیل؛ شمارش روز تقویمی هیچ روزی را جا نمی‌اندازد.روز کاریBusiness dayروزی که بانک‌ها یا بازار باز هستند و تراکنش‌ها و تسویه‌ها در آن انجام می‌شود؛ نه آخر هفته است نه تعطیل رسمی.تعطیل رسمیPublic holidayروزی که به‌طور رسمی تعطیل اعلام شده و بانک‌ها، ادارات و بازارها در آن کار عادی ندارند.تقویم هجری شمسیSolar Hijri calendarتقویم رسمی ایران که بر پایه گردش زمین به دور خورشید است و سالش با نوروز آغاز می‌شود.تقویم هجری قمریLunar Hijri calendarتقویمی بر پایه گردش ماه که بسیاری از مناسبت‌ها و تعطیلات مذهبی ایران با آن تعیین می‌شود.ماه سی‌ویک‌روزه، سی‌روزه و بیست‌ونه‌روزهMonth length (31, 30 and 29-day months)در تقویم شمسی طول ماه‌ها یکسان نیست و همین در محاسبه سود، اجاره و اقساط ماهانه اثر دارد.سال کبیسهLeap yearسالی که یک روز بیشتر دارد تا تقویم با گردش واقعی زمین هماهنگ بماند؛ در تقویم شمسی این روز به اسفند اضافه می‌شود.آخر هفته بانکیBanking weekendروزهایی از هفته که بانک‌ها کار عادی ندارند؛ در تقویم مالی ایران اوپن فاینانس فقط جمعه آخر هفته بانکی است.آخر هفته دولتی و بازار سرمایهGovernment and capital-market weekendروزهایی که ادارات دولتی و بازار سرمایه بسته‌اند؛ در تقویم مالی ایران اوپن فاینانس پنجشنبه و جمعه.سال مالیFiscal yearدوره یک‌ساله‌ای که یک شرکت یا نهاد حساب‌ها و صورت‌های مالی خود را بر اساس آن می‌بندد.پایان ماهMonth-endآخرین روز یک ماه که در سررسیدها، بستن حساب‌ها و قاعده‌های تاریخ مالی جایگاه ویژه‌ای دارد.تعطیلات قمریLunar holidaysتعطیلات رسمی که بر پایه تقویم هجری قمری تعیین می‌شوند و هر سال در تاریخ شمسی متفاوتی می‌افتند.رؤیت هلالCrescent moon sightingدیده شدن هلال ماه نو که آغاز ماه قمری و در نتیجه تاریخ تعطیلات قمری را رسماً تعیین می‌کند.بین‌التعطیلینBridge holidayروز کاری که میان دو تعطیلی افتاده و گاهی برای ادارات یا بخش‌هایی تعطیل اعلام می‌شود.سررسیدMaturity date / due dateتاریخی که یک بدهی، قسط، اوراق یا سپرده باید پرداخت یا تسویه شود.جدول سررسید اقساطInstalment scheduleفهرست تاریخ‌ها و مبلغ‌های پرداخت یک وام یا خرید اقساطی، به تفکیک اصل و سود هر قسط.تسویهSettlementمرحله نهایی یک معامله یا پرداخت که در آن پول و دارایی واقعاً میان طرفین جابه‌جا می‌شود.تاریخ معاملهTrade dateروزی که خرید یا فروش انجام و ثبت می‌شود؛ نقطه شروع شمارش روزها تا تسویه.تی پلاس یکT+1نماد تسویه در یک روز کاری پس از تاریخ معامله.تی پلاس اِنT+nنماد عمومی فاصله تسویه: تسویه چند روز کاری پس از تاریخ معامله انجام می‌شود.تاریخ ارزشValue dateتاریخی که وجه واقعاً در حساب قابل استفاده می‌شود و سود یا هزینه از آن روز حساب می‌شود.قاعده روز کاری بعدFollowing business day conventionقاعده‌ای که می‌گوید اگر تاریخی در روز غیرکاری افتاد، به نخستین روز کاری بعد از آن منتقل شود.قاعده روز کاری قبلPreceding business day conventionقاعده‌ای که می‌گوید اگر تاریخی در روز غیرکاری افتاد، به آخرین روز کاری پیش از آن منتقل شود.قاعده روز کاری بعد اصلاح‌شدهModified following business day conventionروز کاری بعد، مگر آن‌که به ماه بعد برود؛ در آن صورت روز کاری قبل.تاریخ پیش‌بینی‌شده و نامطمئنTentative (predicted) dateتاریخی که هنوز رسماً قطعی نشده و بر پایه پیش‌بینی در تقویم آمده است، مثل برخی تعطیلات قمری.روزشمار سودDay count conventionقاعده‌ای که تعیین می‌کند سود یک دوره با چه تعداد روز و بر پایه چه طول سالی محاسبه شود.فید تقویمCalendar feed (ICS)نشانی‌ای که رویدادهای تقویم را در قالب استاندارد ارائه می‌دهد تا در برنامه‌های تقویم مشترک شوند و خودکار به‌روز شوند.

هویت، امنیت و ریسک ۲۷ واژه

احراز هویتIdentity verificationفرایندی که در آن مطمئن می‌شویم کسی که خدمتی می‌گیرد واقعاً همان کسی است که ادعا می‌کند.کد ملیNational identification numberشناسه یکتایی که به هر شهروند ایرانی داده می‌شود و در بیشتر خدمات مالی و اداری کلید شناسایی اوست.رمز یک‌بار مصرفOne-time password (OTP)رمزی که فقط برای یک ورود یا یک تراکنش و برای مدت کوتاهی معتبر است و پس از استفاده باطل می‌شود.رمز پویاDynamic password (card OTP)رمز دوم کارت بانکی که برای هر خرید اینترنتی تازه ساخته می‌شود و جای رمز ثابت دوم را گرفته است.فیشینگPhishingفریب کاربر با پیام، پیوند یا صفحه جعلی تا اطلاعات حساس مثل رمز و مشخصات کارت را خودش وارد کند.کلاهبرداریFraudبردن مال دیگران از راه فریب و حیله، که در دنیای مالی شکل‌های سنتی و دیجیتال فراوانی دارد.شناسه ملی اشخاص حقوقیNational ID of legal entitiesشناسه یکتایی که به هر شرکت، مؤسسه یا نهاد ثبت‌شده در ایران داده می‌شود؛ همتای کد ملی برای اشخاص حقوقی.سامانه شاهکارShahkar (mobile–national ID matching system)سامانه‌ای که بررسی می‌کند یک شماره تلفن همراه واقعاً به نام صاحب یک کد ملی مشخص ثبت شده است یا نه.احراز هویت دوعاملیTwo-factor authentication (2FA)ورود یا تأیید با دو نشانه مستقل، مثلاً رمز به‌علاوه کدی که روی گوشی می‌آید، تا لو رفتن یکی کافی نباشد.مهندسی اجتماعیSocial engineeringفریب دادن آدم‌ها به جای شکستن سیستم‌ها؛ مهاجم با اعتمادسازی یا ترساندن، اطلاعات یا دسترسی می‌گیرد.تقلب کارتیCard fraudاستفاده غیرمجاز از کارت بانکی یا اطلاعات آن، از کپی کردن کارت تا خرید اینترنتی با مشخصات دزدیده‌شده.شناسایی مشتری (KYC)Know Your Customer (KYC)مجموعه کارهایی که نهاد مالی برای شناختن مشتری، هدف او از رابطه مالی و سطح ریسکش انجام می‌دهد.احراز هویت غیرحضوریRemote (digital) identity verificationاحراز هویت مشتری بدون مراجعه به شعبه، با ترکیب استعلام‌های رسمی، مدارک تصویری و بررسی چهره.پولشوییMoney launderingپنهان کردن منشأ پولی که از راه غیرقانونی به دست آمده، تا مثل درآمدی قانونی به نظر برسد.مبارزه با پولشوییAnti-money laundering (AML)مجموعه قواعد، کنترل‌ها و فرایندهایی که نهادهای مالی برای پیشگیری، کشف و گزارش پولشویی به کار می‌گیرند.رمزنگاریEncryption / cryptographyتبدیل اطلاعات به شکلی ناخوانا که فقط دارنده کلید درست بتواند آن را بخواند یا درستی‌اش را تأیید کند.امنیت دادهData securityحفاظت از داده‌ها در برابر دسترسی غیرمجاز، تغییر ناخواسته و از دست رفتن، در تمام چرخه عمرشان.نشت دادهData breachرخدادی که در آن اطلاعات محرمانه، مثل مشخصات هویتی یا حساب مشتریان، به دست افراد غیرمجاز می‌افتد.ذی‌نفع واقعیUltimate beneficial owner (UBO)شخص حقیقی که در نهایت مالک یا کنترل‌کننده یک شرکت یا حساب است، حتی اگر نامش در ظاهر مدارک نیاید.نظارت بر تراکنشTransaction monitoringبررسی پیوسته تراکنش‌ها برای یافتن الگوهای غیرعادی که ممکن است نشانه تقلب یا پولشویی باشد.گزارش تراکنش مشکوکSuspicious transaction report (STR)گزارشی که نهاد مالی درباره تراکنش یا رفتاری که احتمال پولشویی یا جرم مالی در آن می‌رود، به مرجع ذی‌صلاح می‌دهد.رویکرد مبتنی بر ریسکRisk-based approachتنظیم شدت کنترل‌ها بر اساس میزان ریسک؛ کنترل سخت‌تر برای ریسک بیشتر و ساده‌تر برای ریسک کمتر.ریسک اعتباریCredit riskاحتمال زیانی که از ناتوانی یا خودداری وام‌گیرنده یا بدهکار از بازپرداخت کامل و به‌موقع بدهی‌اش ناشی می‌شود.ریسک نقدینگیLiquidity riskخطر اینکه یک نهاد یا فرد در زمان لازم پول نقد کافی برای پرداخت تعهداتش نداشته باشد، حتی اگر دارایی داشته باشد.ریسک عملیاتیOperational riskخطر زیان ناشی از خطای انسانی، نقص فرایند، خرابی سیستم یا رخدادهای بیرونی مثل آتش‌سوزی و قطعی.ریسک طرف مقابلCounterparty riskخطر اینکه طرف دیگر یک معامله، پیش از تسویه کامل، به تعهدش عمل نکند و طرف مقابل زیان ببیند.تداوم کسب‌وکارBusiness continuityبرنامه‌ریزی برای اینکه خدمات حیاتی سازمان در بحران‌ها و قطعی‌ها ادامه یابد یا سریع بازگردد.

بازنشستگی و پس‌انداز ۲۷ واژه

بازنشستگیRetirementدوره‌ای از زندگی که فرد پس از سال‌ها کار و پرداخت حق بیمه، از کار کناره می‌گیرد و با دریافت مستمری زندگی می‌کند.صندوق بازنشستگیPension fundنهادی که حق بیمه یا کسورات شاغلان را جمع و سرمایه‌گذاری می‌کند و در دوران بازنشستگی به آن‌ها مستمری می‌پردازد.بیمه اجتماعیSocial insuranceنظامی همگانی که با مشارکت شاغلان و کارفرمایان، افراد را در برابر پیری، بیماری، از کارافتادگی و فوت حمایت می‌کند.تأمین اجتماعیSocial Security Organization (Iran)بزرگ‌ترین نهاد بیمه اجتماعی ایران که کارگران و بسیاری از شاغلان غیردولتی را در برابر پیری، بیماری و حوادث پوشش می‌دهد.سابقه بیمهInsurance record (contribution history)مدت زمانی که برای فرد حق بیمه پرداخت و در صندوق ثبت شده است و مبنای بسیاری از حقوق بیمه‌ای اوست.حق بیمه تأمین اجتماعیSocial security contributionمبلغی که بر پایه دستمزد، سهمی از آن را بیمه‌شده و سهمی را کارفرما به صندوق تأمین اجتماعی می‌پردازند.مستمریPension (annuity payment)مبلغی که صندوق بازنشستگی به‌طور منظم و معمولاً ماهانه به بازنشسته، از کارافتاده یا بازماندگان او می‌پردازد.مستمری‌بگیرPensioner (pension recipient)کسی که از یک صندوق بیمه یا بازنشستگی به‌طور منظم مستمری دریافت می‌کند؛ بازنشسته، از کارافتاده یا بازمانده.بازماندگانSurvivors (survivors' pension)خانواده واجد شرایط بیمه‌شده یا مستمری‌بگیر متوفی که طبق ضوابط صندوق، مستمری او به آن‌ها می‌رسد.از کارافتادگیDisability (disability pension)وضعیتی که بیمه‌شده بر اثر بیماری یا حادثه توان کار خود را کلی یا جزئی از دست می‌دهد و طبق ضوابط، مستمری یا غرامت می‌گیرد.پس‌انداز بلندمدتLong-term savingکنار گذاشتن منظم بخشی از درآمد برای هدف‌هایی دور مثل بازنشستگی، با تکیه بر زمان و بازده مرکب.سود مرکبCompound interestسودی که علاوه بر اصل سرمایه، به سودهای قبلی هم تعلق می‌گیرد و باعث رشد شتابان پس‌انداز در طول زمان می‌شود.تورم و قدرت خریدInflation and purchasing powerتورم یعنی افزایش عمومی قیمت‌ها؛ نتیجه‌اش کاهش قدرت خرید پول است، یعنی با همان مبلغ، کالای کمتری می‌توان خرید.برنامه‌ریزی بازنشستگیRetirement planningتعیین هدف مالی برای دوران پس از کار و چیدن مسیر بیمه، پس‌انداز و سرمایه‌گذاری برای رسیدن به آن.بیمه اختیاریVoluntary social insuranceامکانی برای کسانی که مشمول بیمه اجباری نیستند تا با پرداخت حق بیمه توسط خودشان، سابقه بیمه خود را ادامه دهند.بیمه مشاغل آزادSelf-employed social insuranceپوشش تأمین اجتماعی برای صاحبان کسب‌وکار و مشاغل آزاد که کارفرمایی ندارند و حق بیمه را خودشان می‌پردازند.بازنشستگی تکمیلیSupplementary pensionلایه‌ای اضافه بر بیمه پایه که با پرداخت‌های داوطلبانه یا مشترک، درآمد بیشتری برای دوران بازنشستگی فراهم می‌کند.کسورات بازنشستگیPension deductionsمبلغی که از حقوق کارکنان مشمول صندوق‌های بازنشستگی کسر و همراه سهم دستگاه به صندوق واریز می‌شود.صندوق‌های بازنشستگی کشوری و لشکریCivil servants' and armed forces' pension fundsصندوق‌هایی که بازنشستگی کارکنان دولت و نیروهای مسلح را بر عهده دارند و منابعشان از کسورات و سهم دولت است.انتقال سابقهTransfer of insurance recordجابه‌جایی سابقه بیمه یا خدمت فرد از یک صندوق بازنشستگی به صندوق دیگر هنگام تغییر شغل یا نوع استخدام.خرید سابقهBuying back insurance recordپرداخت حق بیمه یا کسورات برای دوره‌هایی که بیمه ثبت نشده، تا آن دوره‌ها طبق ضوابط به سابقه فرد اضافه شود.تعدیل مستمریPension indexationافزایش دوره‌ای مستمری برای جبران اثر تورم و حفظ قدرت خرید بازنشستگان و سایر مستمری‌بگیران.طرح مزایای معینDefined benefit planطرح بازنشستگی‌ای که مستمری آینده با فرمولی از پیش تعیین‌شده، بر پایه دستمزد و سابقه، محاسبه می‌شود.طرح مشارکت معینDefined contribution planطرح بازنشستگی‌ای که میزان واریز مشخص است، اما مبلغ نهایی به موجودی حساب و بازده سرمایه‌گذاری آن بستگی دارد.نظام توزیعیPay-as-you-go (PAYG) pension systemروشی که در آن حق بیمه شاغلان امروز، مستقیماً صرف پرداخت مستمری بازنشستگان امروز می‌شود.نظام اندوخته‌گذاریFunded pension systemروشی که در آن حق بیمه هر فرد انباشته و سرمایه‌گذاری می‌شود تا مستمری آینده از محل همین اندوخته پرداخت شود.ارزیابی اکچوئریActuarial valuationبرآورد علمی تعهدات آینده یک صندوق بازنشستگی در برابر منابع آن، برای سنجش پایداری مالی صندوق.

حسابداری و گزارشگری ۲۷ واژه

سند حسابداریAccounting voucher (journal voucher)برگه‌ای که یک رویداد مالی را با تاریخ، شرح، حساب‌های درگیر و مبالغ بدهکار و بستانکار ثبت و مستند می‌کند.بدهکار و بستانکارDebit and creditدو سمت هر ثبت حسابداری؛ هر رویداد مالی دست‌کم یک حساب را بدهکار و یک حساب را بستانکار می‌کند.ثبت دوطرفهDouble-entry bookkeepingروشی که در آن هر رویداد مالی دست‌کم در دو حساب، یکی بدهکار و یکی بستانکار، با مبلغ برابر ثبت می‌شود.دفتر روزنامهGeneral journalدفتری که رویدادهای مالی را به ترتیب تاریخ وقوع، یکی پس از دیگری و با حساب‌های بدهکار و بستانکار ثبت می‌کند.دفتر کلGeneral ledgerدفتری که ثبت‌ها را به تفکیک هر حساب جمع می‌کند تا مانده هر حساب در هر لحظه معلوم باشد.تراز آزمایشیTrial balanceفهرست مانده همه حساب‌های دفتر کل در یک تاریخ، برای کنترل برابری جمع بدهکار و بستانکار.صورت‌های مالیFinancial statementsمجموعه گزارش‌هایی که وضعیت مالی، عملکرد و جریان نقد یک واحد اقتصادی را در یک دوره نشان می‌دهد.ترازنامهBalance sheetگزارشی که دارایی‌ها، بدهی‌ها و حقوق مالکانه یک واحد اقتصادی را در یک تاریخ مشخص نشان می‌دهد.حقوق مالکانهEquity (owners' equity)سهم صاحبان یک واحد اقتصادی از دارایی‌های آن، پس از کسر همه بدهی‌ها.صورت سود و زیانIncome statement (profit and loss)گزارشی که درآمدها و هزینه‌های یک دوره را کنار هم می‌گذارد و سود یا زیان آن دوره را نشان می‌دهد.صورت جریان وجوه نقدCash flow statementگزارشی که ورود و خروج واقعی پول نقد در یک دوره را به تفکیک فعالیت‌های عملیاتی، سرمایه‌گذاری و تأمین مالی نشان می‌دهد.دارایی جاریCurrent assetsدارایی‌هایی که انتظار می‌رود در چرخه عادی کسب‌وکار یا در کوتاه‌مدت به پول نقد تبدیل یا مصرف شوند.بدهی جاریCurrent liabilitiesتعهداتی که انتظار می‌رود در چرخه عادی کسب‌وکار یا در کوتاه‌مدت پرداخت شوند.سرمایه در گردشWorking capitalتفاوت دارایی‌های جاری و بدهی‌های جاری؛ منابعی که کسب‌وکار برای گرداندن کار روزمره در اختیار دارد.مبنای نقدیCash basis of accountingروش حسابداری که درآمد و هزینه را فقط هنگام دریافت یا پرداخت واقعی پول ثبت می‌کند.مبنای تعهدیAccrual basis of accountingروش حسابداری که درآمد و هزینه را هنگام تحقق و وقوع ثبت می‌کند، نه هنگام دریافت یا پرداخت پول.استهلاکDepreciationتقسیم بهای یک دارایی بلندمدت، مثل ساختمان یا دستگاه، به عنوان هزینه در طول سال‌های استفاده از آن.مغایرت‌گیری بانکیBank reconciliationمقایسه مانده و گردش حساب بانک در دفاتر شرکت با صورتحساب بانک و یافتن و توضیح اختلاف‌ها.کد اقتصادیEconomic code (tax registration number)شناسه‌ای که فعال اقتصادی با آن در نظام مالیاتی شناخته می‌شود و در صورتحساب‌های رسمی درج می‌شود.مالیات بر ارزش افزودهValue added tax (VAT)مالیاتی بر مصرف که در هر مرحله از زنجیره تولید و توزیع، فقط بر ارزشی که آن مرحله اضافه کرده اعمال می‌شود.صورتحساب الکترونیکیElectronic invoice (e-invoice)صورتحساب فروش که به صورت داده ساخت‌یافته صادر و برای سامانه مالیاتی ارسال می‌شود، به جای فاکتور کاغذی.سامانه مؤدیانTaxpayers' system (Iran e-invoicing platform)سامانه مالیاتی که صورتحساب‌های الکترونیکی فروشندگان را دریافت، ثبت و با اطلاعات خریداران تطبیق می‌دهد.اظهارنامه مالیاتیTax returnگزارشی که مؤدی درباره درآمد، هزینه و مالیات خود برای یک دوره به سازمان مالیاتی ارائه می‌کند.بستن حساب‌هاClosing the books (period-end close)مجموعه کارهای پایان دوره مالی برای نهایی کردن ثبت‌ها، انتقال مانده‌های موقت و آماده‌سازی صورت‌های مالی.حسابرسیAuditبررسی نظام‌مند شواهد برای اظهارنظر درباره اینکه آیا صورت‌های مالی یا فرایندها درست و مطابق معیارها هستند.حسابرس مستقلIndependent auditorحسابرسی بیرون از شرکت که بی‌طرفانه درباره درستی صورت‌های مالی آن اظهارنظر می‌کند.تسعیر ارزForeign currency translation / remeasurementتبدیل مبالغ ارزی دارایی‌ها، بدهی‌ها و معاملات به پول گزارشگری با نرخ مناسب، در حسابداری.

تجارت و زنجیره تأمین ۲۷ واژه

زنجیره تأمینSupply chainمجموعه همه حلقه‌هایی که کالا از مواد اولیه تا دست مصرف‌کننده از آن‌ها عبور می‌کند، همراه با جریان پول و اسناد.تأمین‌کنندهSupplierشخص یا شرکتی که کالا، مواد اولیه یا خدمات مورد نیاز یک کسب‌وکار دیگر را فراهم می‌کند و در ازای آن پول می‌گیرد.خریدار عمدهBulk buyer / anchor buyerکسب‌وکاری که کالا را در حجم زیاد از تأمین‌کنندگان می‌خرد و معمولاً در تعیین شرایط و مهلت پرداخت دست بالا را دارد.پیش‌فاکتورProforma invoiceسندی که فروشنده پیش از فروش قطعی صادر می‌کند و کالا، قیمت و شرایط پیشنهادی را برای بررسی خریدار نشان می‌دهد.سفارش خریدPurchase order (PO)سندی که خریدار برای فروشنده می‌فرستد و در آن رسماً کالا، مقدار، قیمت و شرایط تحویل مورد نظرش را سفارش می‌دهد.فاکتورInvoiceسندی که فروشنده پس از فروش صادر می‌کند و کالا یا خدمت، مبلغ و شرایط پرداخت را ثبت می‌کند؛ یعنی خریدار بدهکار شده است.فروش نسیهCredit saleفروشی که کالا همین حالا تحویل می‌شود ولی پول آن بعداً، در یک یا چند نوبت، پرداخت می‌شود.مهلت پرداخت تجاریTrade payment termsمدتی که فروشنده به خریدار فرصت می‌دهد تا پس از تحویل کالا یا صدور فاکتور، پول آن را بپردازد.پیش‌پرداخت تجاریTrade advance paymentبخشی از پول معامله که خریدار پیش از تحویل کالا یا انجام کار به فروشنده می‌پردازد تا کار شروع شود.بارنامهBill of lading / waybillسندی که شرکت حمل صادر می‌کند و نشان می‌دهد چه باری، از کجا، برای چه کسی و به چه مقصدی تحویل گرفته شده است.بارگیری و تحویلLoading and deliveryمراحل سوار کردن کالا برای حمل و سپردن آن به خریدار؛ لحظه‌ای که معمولاً ریسک و مسئولیت کالا بین طرفین جابه‌جا می‌شود.انبار و قبض انبارWarehouse and warehouse receiptسندی که انباردار در برابر کالای سپرده‌شده صادر می‌کند و نشان می‌دهد چه کالایی، به چه مقدار، برای چه کسی نگهداری می‌شود.کالای امانیConsignment goodsکالایی که صاحبش آن را نزد فروشنده می‌گذارد تا بفروشد، ولی مالکیتش تا لحظه فروش با صاحب اصلی می‌ماند.حوالهTransfer order (havaleh)دستوری که به یک نفر یا نهاد داده می‌شود تا پول یا کالایی را به جای صادرکننده، به شخص دیگری بپردازد یا تحویل دهد.سرمایه در گردش تجاریTrade working capitalپولی که در چرخه خرید، نگهداری موجودی و فروش نسیه یک کسب‌وکار خوابیده و تا وصول مطالبات آزاد نمی‌شود.ضمانت حسن انجام کارPerformance guaranteeتضمینی که فروشنده یا پیمانکار می‌دهد تا اگر تعهدش را درست و به‌موقع انجام نداد، خریدار بتواند خسارتش را جبران کند.تأمین مالی زنجیره تأمینSupply chain financeمجموعه روش‌هایی که با تکیه بر معاملات واقعی بین خریدار و فروشنده، نقدینگی حلقه‌های زنجیره تأمین را زودتر فراهم می‌کند.تنزیل اسنادDiscounting of trade documentsدریافت پول یک سند مدت‌دار، مثل چک یا برات یا فاکتور، پیش از سررسید آن، در ازای کسر مبلغی به‌عنوان هزینه زمان.فاکتورینگFactoringفروش یا واگذاری مطالبات تجاری یک کسب‌وکار به یک نهاد مالی تا پول آن‌ها پیش از سررسید دریافت شود.فاکتورینگ معکوسReverse factoringروشی که خریدار بزرگ فاکتورهای تأمین‌کنندگانش را تأیید می‌کند تا آن‌ها با تکیه بر اعتبار خریدار، زودتر پول بگیرند.اعتبار اسنادی (LC)Letter of credit (LC)تعهد بانک به پرداخت پول به فروشنده، به شرط اینکه فروشنده اسناد مشخص‌شده را مطابق شرایط اعتبار ارائه کند.اعتبار اسنادی داخلی ریالیDomestic rial letter of creditنوعی اعتبار اسنادی که برای معامله بین خریدار و فروشنده داخلی و با پول ریالی گشایش می‌شود.برات اعتباریBank-backed credit billبراتی مدت‌دار که با پشتیبانی بانک برای پرداخت بهای خرید صادر می‌شود و فروشنده می‌تواند پیش از سررسید آن را تنزیل کند.اوراق گامGAM certificates (productive credit certificates)گواهی اعتبار مولد؛ ابزاری مدت‌دار که بانک به نفع تولیدکننده صادر می‌کند تا بدهی او به تأمین‌کنندگانش پرداخت شود.تأمین مالی بر پایه موجودیInventory financeگرفتن تسهیلات با وثیقه قرار دادن کالا یا مواد اولیه‌ای که در انبار موجود است، به جای انتظار برای فروش آن.تطبیق سه‌گانهThree-way matchکنترلی پیش از پرداخت که سفارش خرید، رسید کالا و فاکتور فروشنده را با هم مقایسه می‌کند تا فقط کالای سفارش‌داده و رسیده پرداخت شود.تنزیل پویاDynamic discountingروشی که خریدار زودتر از موعد به تأمین‌کننده پرداخت می‌کند و در عوض تخفیفی می‌گیرد که با زودتر شدن پرداخت بیشتر می‌شود.

عامل هوشمند و حکمرانی ۲۷ واژه

عامل هوشمندAI agentنرم‌افزاری مبتنی بر هوش مصنوعی که هدفی را دنبال می‌کند و برای رسیدن به آن، خودش گام‌ها را برمی‌دارد و از ابزارها استفاده می‌کند.مدل زبانیLanguage model (LLM)مدلی از هوش مصنوعی که با دیدن حجم بزرگی از متن یاد گرفته متن تولید کند، بفهمد و به پرسش‌ها پاسخ دهد.توهم مدلModel hallucinationوقتی مدل هوش مصنوعی پاسخی نادرست یا ساختگی را با لحنی مطمئن و باورپذیر ارائه می‌کند.ابزار عاملAgent tools / tool callingتوانایی عامل هوشمند برای فراخوانی سرویس‌ها و عملیات مشخص، مثل خواندن داده یا ثبت یک درخواست، به جای فقط تولید متن.هویت عاملAgent identityشناسه مشخص و قابل‌ردیابی یک عامل هوشمند که نشان می‌دهد این عامل کیست، از طرف چه کسی کار می‌کند و چه کسی مسئول آن است.اختیار و تفویضAuthority and delegationاینکه عامل هوشمند اجازه انجام چه کارهایی را دارد و این اجازه را چه کسی، برای چه مدت و در چه محدوده‌ای به او سپرده است.سیاستPolicyمجموعه قواعد صریحی که پیش از هر اقدام بررسی می‌شود و تعیین می‌کند عامل در چه شرایطی چه کاری را مجاز است انجام دهد.سقف اختیارAuthority limitحد بالایی که یک عامل در هر اقدام یا در یک بازه زمانی نمی‌تواند از آن فراتر برود، مثل سقف مبلغ یا تعداد عملیات.حداقل دسترسیLeast privilegeاصلی امنیتی که می‌گوید هر کاربر، سامانه یا عامل فقط باید همان دسترسی‌هایی را داشته باشد که برای کارش واقعاً لازم است.انسان در حلقهHuman in the loopطراحی‌ای که در آن انسان در نقاط مشخصی از کار یک سامانه هوشمند حضور دارد و می‌تواند بررسی، اصلاح یا متوقف کند.تأیید انسانیHuman approvalمرحله‌ای که در آن اقدام پیشنهادی عامل هوشمند، پیش از اجرا، باید از سوی یک انسان مسئول بررسی و تأیید شود.دکمه توقفKill switchسازوکاری که با آن می‌توان یک عامل هوشمند یا همه عملیات آن را فوراً متوقف کرد، بدون اینکه به همکاری خود عامل نیازی باشد.ردپای شواهدEvidence trailثبت کامل و غیرقابل‌دستکاری اینکه یک عامل چه کرد، به استناد چه اختیار و داده‌ای، و چه نتیجه‌ای گرفت.توضیح‌پذیریExplainabilityتوانایی یک سامانه هوشمند برای ارائه دلیلی قابل‌فهم برای خروجی یا تصمیمش، به کاربر، ناظر یا ممیز.ارزیابی مدلModel evaluationآزمودن نظام‌مند یک مدل یا عامل هوشمند با نمونه‌های مشخص، برای سنجیدن دقت، ایمنی و رفتار آن پیش و پس از استفاده.سوگیریBias (in AI)رفتار ناعادلانه یا نامتوازن یک مدل با گروه‌های مختلف، که معمولاً از داده‌های آموزشی یا طراحی سامانه می‌آید.حریم داده در هوش مصنوعیData privacy in AIحفاظت از داده‌های شخصی و مالی در همه مراحل کار با هوش مصنوعی، از آموزش مدل تا ورودی‌ها، خروجی‌ها و سوابق.حمله تزریق دستورPrompt injectionحمله‌ای که در آن دستورهای مخرب در متن یا داده‌ای که عامل می‌خواند پنهان می‌شود تا رفتار عامل را منحرف کند.محافظGuardrailکنترل‌هایی که ورودی، خروجی یا اقدام‌های یک مدل یا عامل را بررسی می‌کنند تا از رفتار ناامن یا خارج از چارچوب جلوگیری شود.آزمون عامل در شبیه‌سازAgent testing in a simulatorاجرای عامل هوشمند در محیطی با داده نمونه و بدون اثر واقعی، تا رفتارش پیش از اتصال به سامانه‌های واقعی سنجیده شود.عامل‌های چندگانهMulti-agent systemsسامانه‌ای که در آن چند عامل هوشمند، هر کدام با نقش و اختیار خود، برای انجام یک کار بزرگ‌تر با هم همکاری می‌کنند.نظارت پس از اجراPost-execution monitoringبررسی مداوم اقدام‌هایی که عامل‌های هوشمند انجام داده‌اند، برای یافتن خطا، الگوی غیرعادی یا سوءاستفاده پس از وقوع.رانش مدلModel driftافت تدریجی کیفیت یا تغییر رفتار یک مدل در طول زمان، چون داده‌ها و شرایط دنیای واقعی با زمان ساخت آن فرق کرده است.مسئولیت‌پذیریAccountabilityاصلی که می‌گوید برای هر تصمیم یا اقدام یک سامانه هوشمند، شخص یا سازمان مشخصی پاسخ‌گوست، نه خود ماشین.ممیزی الگوریتمAlgorithm auditبررسی مستقل و نظام‌مند یک سامانه هوشمند برای اطمینان از درستی، انصاف، امنیت و پایبندی آن به سیاست‌ها و مقررات.حکمرانی هوش مصنوعیAI governanceچارچوب قواعد، نقش‌ها و فرایندهایی که تعیین می‌کند یک سازمان چگونه هوش مصنوعی را امن، منصفانه و پاسخ‌گو به کار بگیرد.مدیریت ریسک هوش مصنوعیAI risk managementشناسایی، سنجش و کنترل خطرهایی که به‌کارگیری هوش مصنوعی برای مشتری، سازمان و بازار ایجاد می‌کند، در تمام عمر سامانه.