شاپرک: شبکه الکترونیکی پرداخت کارت و بازوی نظارتی بانک مرکزی
هر خرید کارتی از مسیری به نام شاپرک می‌گذرد. شاپرک چیست، چه زمانی تشکیل شد و سه کارکرد سوئیچ، نظارت و تسویه در آن چه معنایی دارد؟
وقتی با کارت بانکی از یک فروشگاه یا درگاه اینترنتی خرید می‌کنید، تراکنش از مسیری می‌گذرد که در ایران نامش شاپرک است: «شبکه الکترونیکی پرداخت کارت».
به گفته پایگاه شاپرک، این شرکت در دهم دی ۱۳۹۰ به عنوان «بازوی اجرایی و نظارتی بانک مرکزی» تشکیل شد. بانک مرکزی هم شاپرک را شبکه‌ای توصیف می‌کند که همه ارائه‌دهندگان خدمات پرداخت و پایانه‌های فروش آن‌ها را در یک نظام یکپارچه گرد هم می‌آورد و با مدیریت و نظارت متمرکز، کارایی و امنیت شبکه پرداخت کارت را ارتقا می‌دهد.
سه کارکرد اصلی در این توصیف‌ها دیده می‌شود:
- سوئیچ: شاپرک تراکنش‌های شبکه پرداخت را جمع‌آوری و مدیریت می‌کند و به سامانه‌های ملی دیگر مانند شتاب و شبکه بانکی هدایت می‌کند.
- نظارت: در واژه‌نامه شاپرک آمده که همه تراکنش‌های حاصل از «ابزار پذیرش» توسط این شبکه نظارت و کنترل می‌شود.
- تسویه: همان تعریف، انجام عملیات تسویه را هم بر عهده این شبکه می‌گذارد.
بانک مرکزی مأموریت شاپرک را اعمال وظایف حاکمیتی و نظارتی خود در زمینه استانداردسازی، توزیع مناسب و نظارت بر مبادلات الکترونیکی در مراکز فروش کالا و خدمات معرفی می‌کند و آن را شبکه‌ای «مستقل از بانک‌ها» می‌نامد.
برای یک فین‌تک، معنای مفهومی این است که اگر محصولش پرداخت کارتی را به فروشنده می‌رساند، در مسیری قرار می‌گیرد که به شاپرک می‌رسد و قواعد این شبکه بر آن اثر دارد.
این نوشته اطلاع‌رسانی عمومی است، نه مشاوره حقوقی؛ متن مقررات را از منبع رسمی بخوانید.
منابع: شاپرک: درباره ما، بانک مرکزی: شاپرک، شاپرک: مستندات و واژگان شبکه الکترونیک پرداخت کارت
نسخه صوتی: همین موضوع را در قسمت این هفته پادکست، گفت‌وگویی حدود دو دقیقه‌ای، بشنوید.
تقویم کاری هفته: ۲۹ مهر تا ۵ آبان ۱۴۰۵
این نما به‌طور خودکار از موتور تقویم مالی ایران اوپن فاینانس™ ساخته شده است: روزهای کاری، تعطیلات و تاریخ تسویه T+1 برای هر روز هفته.
خلاصه هفته
- روز کاری بانک و شبکه پرداخت (آخر هفته: جمعه): ۶ روز
- روز کاری دستگاه‌های دولتی و بازار سرمایه (آخر هفته: پنجشنبه و جمعه): ۵ روز
- پایان ماه مهر در این هفته است: پنجشنبه ۳۰ مهر ۱۴۰۵
روزبه‌روز
| روز | وضعیت (بانک) | تسویه T+1 | مناسبت |
|---|---|---|---|
| چهارشنبه ۲۹ مهر ۱۴۰۵ | کاری | ۳۰ مهر | — |
| پنجشنبه ۳۰ مهر ۱۴۰۵ | کاری | ۲ آبان | — |
| جمعه ۱ آبان ۱۴۰۵ | آخر هفته | ۲ آبان | — |
| شنبه ۲ آبان ۱۴۰۵ | کاری | ۳ آبان | — |
| یکشنبه ۳ آبان ۱۴۰۵ | کاری | ۴ آبان | — |
| دوشنبه ۴ آبان ۱۴۰۵ | کاری | ۵ آبان | — |
| سه‌شنبه ۵ آبان ۱۴۰۵ | کاری | ۶ آبان | — |
تعطیلات رسمی ۳۰ روز آینده
- شنبه ۲۳ آبان ۱۴۰۵: شهادت حضرت فاطمه زهرا (پیش‌بینی ±۱ روز)
دست‌کم یکی از تعطیلات بالا قمری است و تاریخ آن تا اعلام رسمی (بر پایه رؤیت هلال) ممکن است یک روز جابه‌جا شود. در زمان‌بندی تسویه و سررسیدها یک روز حاشیه در نظر بگیرید.
همین محاسبه‌ها از طریق API تقویم، کیت توسعه، خط فرمان و سرور MCP در دسترس‌اند.