مجوز نرم‌افزار چیست؟ کپی‌رایت پیش‌فرض و نقش مجوز

وقتی کسی کدی می‌نویسد، متنی تألیف می‌کند یا عکسی می‌گیرد، در بیشتر نظام‌های حقوقی همان لحظه حق انحصاری پدیدآورنده (کپی‌رایت) برای او ایجاد می‌شود؛ ثبت یا اعلام جداگانه لازم نیست. معنای عملی این قاعده ساده است: دیگران بدون اجازه نمی‌توانند آن اثر را کپی، تغییر یا توزیع کنند.

مجوز (License) همان اجازه است. مالک اثر در یک سند مکتوب می‌گوید چه کارهایی آزاد است و در عوض چه شرطی باید رعایت شود. مجوز مالکیت را منتقل نمی‌کند؛ مالک همچنان مالک است و فقط بخشی از حقوقش را، با شرایط مشخص، به دیگران می‌دهد.

برای خواندن هر مجوز سه پرسش کافی است:

• اجازه‌ها: استفاده تجاری، تغییر، توزیع، استفاده خصوصی و گاهی استفاده از حق اختراع.
• شرط‌ها: مثلاً حفظ متن کپی‌رایت، اعلام تغییرات یا انتشار کد منبع.
• محدودیت‌ها: معمولاً سلب مسئولیت، نبود ضمانت و گاهی منع استفاده از نشان تجاری.

سایت choosealicense که گیت‌هاب نگه می‌دارد، همه مجوزهای رایج را با همین سه ستون خلاصه کرده و در این فصل از آن زیاد استفاده می‌کنیم.

برای تیم‌های محصول در فین‌تک این موضوع تئوری نیست. هر کتابخانه‌ای که وارد کد می‌شود، یک مجوز با خودش می‌آورد و آن مجوز تعیین می‌کند محصول شما را چطور می‌شود فروخت، منتشر کرد یا به بانک تحویل داد.

در ایران، حمایت از نرم‌افزار موضوع قانون جداگانه‌ای است (قانون حمایت از حقوق پدیدآورندگان نرم‌افزارهای رایانه‌ای) و رابطه آن با مجوزهای بین‌المللی را باید جدا بررسی کرد.

این نوشته اطلاع‌رسانی عمومی است، نه مشاوره حقوقی.

منابع: choosealicense.com: Licenses، choosealicense.com: No License

نسخه صوتی: همین موضوع را در قسمت این هفته پادکست، گفت‌وگویی حدود دو دقیقه‌ای، بشنوید.

تقویم کاری هفته: ۱۲ مهر تا ۱۸ مهر ۱۴۰۵

این نما به‌طور خودکار از موتور تقویم مالی ایران اوپن فاینانس™ ساخته شده است: روزهای کاری، تعطیلات و تاریخ تسویه T+1 برای هر روز هفته.

خلاصه هفته

• روز کاری بانک و شبکه پرداخت (آخر هفته: جمعه): ۶ روز
• روز کاری دستگاه‌های دولتی و بازار سرمایه (آخر هفته: پنجشنبه و جمعه): ۵ روز
• پایان ماه در این هفته نیست.

روزبه‌روز

تعطیلات رسمی ۳۰ روز آینده

• در ۳۰ روز آینده تعطیل رسمی ثبت نشده است.

همه تعطیلات این بازه قطعی‌اند.

همین محاسبه‌ها از طریق API تقویم، کیت توسعه، خط فرمان و سرور MCP در دسترس‌اند.