پایا، ساتنا و ریلهای دیگر: پول بین بانکها از کجا میگذرد؟
پایا برای انتقالهای انبوه، ساتنا برای تسویه آنی و انفرادی، و سحاب و چکاوک برای کاربردهای خاص. بانک مرکزی این ریلها را چطور توصیف میکند؟
پول در شبکه بانکی از چند «ریل» جابهجا میشود. هر ریل برای نوع خاصی از پرداخت طراحی شده و قواعد خودش را دارد. بانک مرکزی در معرفی «سامانههای تسویه و پرداخت» چند مورد از آنها را اینطور توصیف میکند:
- پایا (سامانه پایاپای الکترونیک): زیرساخت اصلی مبادلات پولی بینبانکی «حسابی انبوه» و هسته اصلی حوالهها و انتقال وجه بین بانکها.
- ساتنا (سامانه تسویه ناخالص آنی): پردازش و تسویه تراکنشهای بینبانکی و دستور پرداختهای فوری «به صورت انفرادی و آنی».
- سحاب (سامانه حواله الکترونیکی بینبانکی): امکان انتقال وجه از کارت به بانکهای دیگر عضو شتاب، در شعبه، خودپرداز و اینترنتبانک.
- چکاوک: سامانه انتقال تصویر چک.
تفاوت مفهومی پایا و ساتنا مهم است. پایا برای حجم زیاد انتقالهای حساببهحساب طراحی شده، در حالی که در ساتنا هر دستور پرداخت جداگانه و در لحظه تسویه میشود. به همین دلیل انتخاب ریل روی زمان رسیدن پول و مدیریت نقدینگی اثر دارد.
بانک مرکزی همچنین توضیح میدهد که زیرساخت گواهی امضای دیجیتال «نماد» برای بهکارگیری در سامانههایی مانند ساتنا، چکاوک و پایا تدوین شده است.
در واژهنامه ما سامانه دیگری به نام پل هم معرفی شده است. این نوشته درباره قواعد مقرراتی پل ادعایی نمیکند؛ برای آن به منبع رسمی مراجعه کنید.
این نوشته اطلاعرسانی عمومی است، نه مشاوره حقوقی؛ متن مقررات را از منبع رسمی بخوانید.
منابع: بانک مرکزی: سامانههای تسویه و پرداخت، بانک مرکزی: نماد
نسخه صوتی: همین موضوع را در قسمت این هفته پادکست، گفتوگویی حدود دو دقیقهای، بشنوید.
تقویم کاری هفته: ۲۷ آبان تا ۳ آذر ۱۴۰۵
این نما بهطور خودکار از موتور تقویم مالی ایران اوپن فاینانس™ ساخته شده است: روزهای کاری، تعطیلات و تاریخ تسویه T+1 برای هر روز هفته.
خلاصه هفته
- روز کاری بانک و شبکه پرداخت (آخر هفته: جمعه): ۶ روز
- روز کاری دستگاههای دولتی و بازار سرمایه (آخر هفته: پنجشنبه و جمعه): ۵ روز
- پایان ماه آبان در این هفته است: شنبه ۳۰ آبان ۱۴۰۵
روزبهروز
| روز | وضعیت (بانک) | تسویه T+1 | مناسبت |
|---|---|---|---|
| چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵ | کاری | ۲۸ آبان | — |
| پنجشنبه ۲۸ آبان ۱۴۰۵ | کاری | ۳۰ آبان | — |
| جمعه ۲۹ آبان ۱۴۰۵ | آخر هفته | ۳۰ آبان | — |
| شنبه ۳۰ آبان ۱۴۰۵ | کاری | ۱ آذر | — |
| یکشنبه ۱ آذر ۱۴۰۵ | کاری | ۲ آذر | — |
| دوشنبه ۲ آذر ۱۴۰۵ | کاری | ۳ آذر | — |
| سهشنبه ۳ آذر ۱۴۰۵ | کاری | ۴ آذر | — |
تعطیلات رسمی ۳۰ روز آینده
- در ۳۰ روز آینده تعطیل رسمی ثبت نشده است.
همه تعطیلات این بازه قطعیاند.
همین محاسبهها از طریق API تقویم، کیت توسعه، خط فرمان و سرور MCP در دسترساند.