# Iran Open Finance (ایران اوپن فاینانس™)

> Iran Open Finance (ایران اوپن فاینانس™) is an open infrastructure for building, connecting and running financial products in Iran — banking, credit and BNPL, payments, insurance, pensions, capital markets, bonds, Islamic finance and sukuk, and supply-chain finance. Teams build the whole product first on a simulator with sample data and stable contracts, then connect it to real providers (banks, PSPs, insurers) through connectors and adapters with minimal change. APIs, SDKs, a CLI and an MCP server share one model; AI agents act only within identity, authority, policy and limits, and every action leaves evidence.

ایران اوپن فاینانس™ زیرساخت باز برای ساخت، اتصال و اجرای محصولات مالی است: از بانکداری و اعتبار تا پرداخت، بیمه، بازنشستگی، بازار سرمایه، اوراق، عقود اسلامی و صکوک و زنجیره تأمین مالی. محصول ابتدا روی شبیه‌ساز با داده نمونه و قراردادهای پایدار ساخته و آزموده می‌شود و سپس با اتصال‌دهنده‌ها و مبدل‌ها به ارائه‌دهنده واقعی وصل می‌شود.

Language: Persian (fa-IR), right-to-left. Site: https://iranopenfinance.com

## Product
- [Home](https://iranopenfinance.com/): platform overview — simulator, connectors and adapters, control surface, agent governance, developer portal.
- [Financial calendar](https://iranopenfinance.com/calendar/): Solar Hijri / Gregorian / lunar Hijri calendar with official holidays, business days, T+n settlement, instalment schedules and deadlines.
- [Blog](https://iranopenfinance.com/blog/): how-tos, analysis, a weekly topic article with that week's business-day tables, and a monthly report ([RSS](https://iranopenfinance.com/blog/feed.xml)).
- [Glossary / taxonomy (واژه‌نامه)](https://iranopenfinance.com/glossary/): Iranian financial terms in ۱۴ categories (payments, banking, credit, insurance, pensions, capital markets, Islamic finance, legal, calendar, open finance, identity and risk, accounting, trade, AI governance), each with a plain definition ([JSON](https://iranopenfinance.com/api/glossary)).
- [Podcast](https://iranopenfinance.com/podcasts/): four Persian shows with full transcripts, each episode also published as a blog article. «یک دقیقه با ایران اوپن فاینانس™» (One Minute with IOF): one glossary term a day in about a minute ([feed](https://iranopenfinance.com/podcasts/daily/feed.xml)). «دو دقیقه مالی» (Two-Minute Finance): one scheduled topic every Saturday plus that week's business-day calendar ([feed](https://iranopenfinance.com/podcasts/feed.xml)). «حقوق و مجوز در دو دقیقه» (Law and Licensing in Two Minutes): software, data, content, font and AI-model licences every Sunday, and Iran's financial regulatory frameworks, concepts and stakeholders every Wednesday; general information, not legal advice ([feed](https://iranopenfinance.com/podcasts/legal/feed.xml)). «صنعت در دو دقیقه» (Sectors in Two Minutes): the financial infrastructure of one industry every Monday ([feed](https://iranopenfinance.com/podcasts/sectors/feed.xml)).
- [Events](https://iranopenfinance.com/events/): webinars, workshops and meetups.

## APIs for developers and agents
- [Calendar REST API — OpenAPI 3.1](https://iranopenfinance.com/api/calendar/openapi.json): public, no key, CORS open. Endpoints: today, day, month, holidays, business-days, add, adjust, settlement, schedule.
- Example: `GET https://iranopenfinance.com/api/calendar/settlement?date=1404/12/28&t=1` → settlement date with business-day rules and an `uncertain` flag when a lunar holiday is only predicted.
- [MCP server](https://iranopenfinance.com/mcp): Streamable HTTP (JSON-RPC, protocol 2025-06-18), 7 read-only calendar tools for AI agents.
- [ICS calendar feed](https://iranopenfinance.com/calendar.ics): official holidays for calendar apps.
- [Sectors](https://iranopenfinance.com/sectors/): the financial products, value chain and flows of ۱۶ Iranian industries. [Directory of players (فهرست بازیگران)](https://iranopenfinance.com/directory/): Iran's financial-sector players mapped along the value chain, from policy and supervision through rails and licensed institutions to services and fintech; each entry has an official source and the date it was checked; listing is not endorsement ([JSON](https://iranopenfinance.com/directory/directory.json)). [Academy](https://iranopenfinance.com/academy/): learning paths, workshops, webinars and seminars. [Lab](https://iranopenfinance.com/lab/): the IOF API mocked in the browser. [Terminal](https://iranopenfinance.com/terminal/): an interactive demo of payments, treasury, lending, sukuk, agents and notifications.
- [Blog JSON](https://iranopenfinance.com/api/blog/posts) · [Podcast JSON](https://iranopenfinance.com/api/podcasts) · [Events JSON](https://iranopenfinance.com/api/events)

## Facts worth quoting
- Bank and payment-network weekend: Friday only. Government and capital-market weekend: Thursday and Friday.
- Lunar (Hijri) holidays are "predicted" until officially announced (moon sighting) and may move by one day; results depending on them are flagged `uncertain`.
- T+n settlement counts business days, skipping weekends and official holidays.

## Pages (Markdown)
- [ایران اوپن فاینانس™ | زیرساخت باز برای ساخت، اتصال و اجرای محصولات مالی](https://iranopenfinance.com/index.md): ایران اوپن فاینانس™؛ زیرساخت باز برای ساخت، اتصال و اجرای محصولات مالی. از بانکداری و اعتبار تا بیمه، سرمایه‌گذاری، صکوک و زنجیره تأمین مالی.
- [آکادمی ایران اوپن فاینانس™ | مسیرهای یادگیری، کارگاه، وبینار و سمینار](https://iranopenfinance.com/academy/index.md): آکادمی ایران اوپن فاینانس™: مسیرهای یادگیری بانکداری باز، پرداخت و تسویه، ساخت محصول روی شبیه‌ساز، اعتبار، مالی اسلامی و عامل‌های هوشمند؛ همراه با کارگاه‌ها، وبینارها و سمینارها.
- [راهنمای برند ایران اوپن فاینانس™ | لوگو، رنگ، تایپوگرافی و اعلان‌ها](https://iranopenfinance.com/brand/index.md): راهنمای برند ایران اوپن فاینانس™: لوگو و قواعد استفاده، رنگ‌ها با کد، تایپوگرافی وزیرمتن، نمونه اعلان‌ها و فایل‌های قابل دریافت برای تیم‌ها، شریکان و رسانه‌ها.
- [تقویم مالی ایران اوپن فاینانس™ | روز کاری، تسویه و سررسید](https://iranopenfinance.com/calendar/index.md): تقویم بومی ایران اوپن فاینانس™: شمسی، میلادی و قمری؛ تعطیلات رسمی؛ محاسبه روز کاری، تاریخ تسویه، جدول اقساط و مهلت؛ API عمومی و اشتراک تقویم.
- [توسعه‌دهندگان | ایران اوپن فاینانس™](https://iranopenfinance.com/developers/index.md): دسترسی توسعه‌دهندگان به API و SDK، کلید محیط آزمایشی ۳۰روزه و شبیه‌ساز واقعی با Promotion کنترل‌شده.
- [فهرست بازیگران نظام مالی ایران | ایران اوپن فاینانس™](https://iranopenfinance.com/directory/index.md): نقشه بازیگران نظام مالی ایران، از سیاست‌گذاری و نظارت تا ریل‌های پرداخت و بازار سرمایه، بانک‌ها و بیمه‌ها، شرکت‌های پرداخت، کارگزاری‌ها و فین‌تک‌ها؛ هر مورد با منبع رسمی و تاریخ بررسی.
- [نمونه‌های تعاملی ایران اوپن فاینانس™](https://iranopenfinance.com/examples/index.md): هر ویجت این صفحه از سناریوهای خود ایران اوپن فاینانس™ ساخته می‌شود: تقویم مالی با پاسخ واقعی موتور، خرید اعتباری، تأمین مالی تجهیزات، عامل در محدوده‌ی اختیار و انتخاب مسیر. مخاطب خود را انتخاب کنید.
- [آزمایشگاه ایران اوپن فاینانس™ | API را همین‌جا در مرورگر امتحان کنید](https://iranopenfinance.com/lab/index.md): آزمایشگاه مرورگری ایران اوپن فاینانس™: حساب‌ها، موجودی، پرداخت با Idempotency-Key، رضایت، وام و رویدادهای وب‌هوک را بدون ثبت‌نام و پیش از اتصال به بانک امتحان کنید؛ با نسخه‌های HTTP، curl، SDK، Python، CLI و MCP.
- [Legal notices](https://iranopenfinance.com/legal/notices/index.md): The notices that apply to ایران اوپن فاینانس™ material on this site and in our emails: who it is for, and what it is not.
- [همکاری با ایران اوپن فاینانس™ | شبکه همکاران](https://iranopenfinance.com/partners/index.md): شبکه همکاران ایران اوپن فاینانس™: بانک‌ها و شرکت‌های پرداخت، یکپارچه‌سازان، سازندگان اتصال‌دهنده، مشاوران، دانشگاه‌ها و جامعه توسعه‌دهندگان. درخواست همکاری بدهید.
- [صنایع | ایران اوپن فاینانس™](https://iranopenfinance.com/sectors/index.md): ایران اوپن فاینانس™ برای هر صنعت: محصولات مالی، بازیگران زنجیره ارزش و جریان نمونه در فولاد، انرژی، خرده‌فروشی، پخش، دارو، لجستیک، بازارگاه‌ها، شرکت‌های بزرگ و کسب‌وکارهای کوچک و متوسط.
- [کشاورزی و صنایع غذایی | ایران اوپن فاینانس™](https://iranopenfinance.com/sectors/agriculture-food/index.md): درآمد فصلی است اما هزینه‌ها از ابتدای فصل شروع می‌شود. تأمین مالی نهاده فصلی، پیش‌خرید و سلف محصول، اوراق سلف و راهکارهای دیگر برای کشاورزی و صنایع غذایی روی ایران اوپن فاینانس™.
- [ساخت‌وساز و املاک | ایران اوپن فاینانس™](https://iranopenfinance.com/sectors/construction-real-estate/index.md): پروژه‌ای چندساله با پرداخت‌های مرحله‌ای و خریدارانی که به ضمانت نیاز دارند. پرداخت صورت‌وضعیت با گردش کار، حساب امانی پیش‌فروش، تأمین مالی مشارکت در ساخت و راهکارهای دیگر برای ساخت‌وساز و املاک روی ایران اوپن فاینانس™.
- [سازمان‌ها و شرکت‌های بزرگ | ایران اوپن فاینانس™](https://iranopenfinance.com/sectors/enterprises/index.md): ده‌ها حساب در بانک‌های مختلف و تصویری که همیشه دیر به دست می‌رسد. نمای یکپارچه موجودی، پیش‌بینی نقدینگی، جابه‌جایی خودکار وجه و راهکارهای دیگر برای سازمان‌ها و شرکت‌های بزرگ روی ایران اوپن فاینانس™.
- [کالاهای تندمصرف (FMCG) و پخش | ایران اوپن فاینانس™](https://iranopenfinance.com/sectors/fmcg-distribution/index.md): خرده‌فروش‌های پرشمار، اعتبار محدود و وصولی که بار سنگین ویزیتورها است. اعتبار خرده‌فروش، وصول در مسیر فروش، تأمین مالی پخش‌کننده و راهکارهای دیگر برای کالاهای تندمصرف (FMCG) و پخش روی ایران اوپن فاینانس™.
- [لجستیک و حمل‌ونقل | ایران اوپن فاینانس™](https://iranopenfinance.com/sectors/logistics/index.md): ناوگان در حرکت است اما وجه کرایه هفته‌ها بعد می‌رسد. کارت سوخت و هزینه ناوگان، تأمین مالی فاکتور کرایه، پرداخت دسته‌ای به رانندگان و راهکارهای دیگر برای لجستیک و حمل‌ونقل روی ایران اوپن فاینانس™.
- [تولید و صنعت | ایران اوپن فاینانس™](https://iranopenfinance.com/sectors/manufacturing/index.md): از خرید مواد اولیه تا وصول فروش، سرمایه در گردش همیشه کم است. گردش کار پرداخت به تأمین‌کننده، تأمین مالی مواد اولیه، لیزینگ تجهیزات تولید و راهکارهای دیگر برای تولید و صنعت روی ایران اوپن فاینانس™.
- [بازارگاه‌ها و پلتفرم‌ها | ایران اوپن فاینانس™](https://iranopenfinance.com/sectors/marketplaces/index.md): خریدار، فروشنده و پلتفرم؛ هر کدام سهم خود را، به‌موقع و بدون اختلاف. تسهیم وجه، امانت وجه تا تحویل، پرداخت به فروشندگان و راهکارهای دیگر برای بازارگاه‌ها و پلتفرم‌ها روی ایران اوپن فاینانس™.
- [معدن | ایران اوپن فاینانس™](https://iranopenfinance.com/sectors/mining/index.md): ماشین‌آلات سنگین، پیمانکاران استخراج و درآمدی که با تأخیر می‌رسد. اجاره به شرط تملیک ماشین‌آلات، پرداخت پیمانکاران استخراج و حمل، تأمین مالی بر پایه ذخیره و راهکارهای دیگر برای معدن روی ایران اوپن فاینانس™.
- [نفت، گاز و انرژی | ایران اوپن فاینانس™](https://iranopenfinance.com/sectors/oil-gas-energy/index.md): پروژه‌های بزرگ و بلندمدت، با ده‌ها پیمانکار و جریان نقدی پیچیده. تأمین مالی پروژه با صکوک، پرداخت صورت‌وضعیت پیمانکاران، مدیریت ضمانت‌نامه‌های پروژه و راهکارهای دیگر برای نفت، گاز و انرژی روی ایران اوپن فاینانس™.
- [پتروشیمی و شیمیایی | ایران اوپن فاینانس™](https://iranopenfinance.com/sectors/petrochemicals/index.md): خوراک، محصول و مشتری داخلی؛ هر سه به پرداخت مطمئن و به‌موقع نیاز دارند. امانت وجه با شرط تحویل، برات اعتباری برای مشتریان داخلی، پیش‌فروش و سلف محصول و راهکارهای دیگر برای پتروشیمی و شیمیایی روی ایران اوپن فاینانس™.
- [دارو و سلامت | ایران اوپن فاینانس™](https://iranopenfinance.com/sectors/pharma-health/index.md): مطالبات بلندمدت از بیمه‌گران و بیمارستان‌ها، و زنجیره‌ای که نباید متوقف شود. تأمین مالی مطالبات بیمه‌ای، فاکتورینگ مطالبات پخش، ثبت و پیگیری خسارت درمان و راهکارهای دیگر برای دارو و سلامت روی ایران اوپن فاینانس™.
- [خرده‌فروشی | ایران اوپن فاینانس™](https://iranopenfinance.com/sectors/retail/index.md): هر پرداخت باید سریع، ارزان و قابل تطبیق باشد؛ در فروشگاه، آنلاین و در اپ. مسیریابی هوشمند پرداخت، خرید اعتباری در صندوق، کارت هدیه و کیف پول و راهکارهای دیگر برای خرده‌فروشی روی ایران اوپن فاینانس™.
- [کسب‌وکارهای کوچک و متوسط | ایران اوپن فاینانس™](https://iranopenfinance.com/sectors/smes/index.md): کار مالی زیاد، تیم کوچک و دسترسی دشوار به اعتبار. صدور صورتحساب الکترونیکی، وصول و یادآوری خودکار، اعتبار بر پایه داده و راهکارهای دیگر برای کسب‌وکارهای کوچک و متوسط روی ایران اوپن فاینانس™.
- [فولاد و فلزات | ایران اوپن فاینانس™](https://iranopenfinance.com/sectors/steel-metals/index.md): زنجیره‌ای طولانی که نقدینگی‌اش در فاکتورهای پرداخت‌نشده گیر کرده است. فاکتورینگ معکوس، تأمین مالی زنجیره تأمین، اعتبار اسنادی داخلی ریالی و راهکارهای دیگر برای فولاد و فلزات روی ایران اوپن فاینانس™.
- [مخابرات و اپراتورها | ایران اوپن فاینانس™](https://iranopenfinance.com/sectors/telecom/index.md): پایگاه بزرگ مشترکان و رابطه‌ای روزانه؛ زیرساخت آماده برای خدمات مالی. پرداخت با قبض اپراتور، کیف پول اپراتور، اعتبار خرد مشترکان و راهکارهای دیگر برای مخابرات و اپراتورها روی ایران اوپن فاینانس™.
- [برق، آب و خدمات شهری | ایران اوپن فاینانس™](https://iranopenfinance.com/sectors/utilities/index.md): قبض‌های فراوان، مشترکانی با توان پرداخت متفاوت و وصولی که باید قابل پیش‌بینی باشد. وصول قبض با شناسه پرداخت، برداشت مستقیم، تقسیط بدهی مشترکان و راهکارهای دیگر برای برق، آب و خدمات شهری روی ایران اوپن فاینانس™.
- [ترمینال ایران اوپن فاینانس™ | همه‌ی زیرساخت مالی، در یک محیط واحد](https://iranopenfinance.com/terminal/index.md): ترمینال ایران اوپن فاینانس™؛ پرداخت و مسیریابی هوشمند، خزانه‌داری، امانت، وام، تأمین مالی تجاری، صکوک، عامل‌های مالی با تأیید انسانی، گردش کار، کاوشگر API، محیط آزمایشی، شبکه‌های خصوصی و شواهد، در یک نمایش زنده.

## Blog posts
- [مجوز ISC و 0BSD: سهل‌گیرتر از این نمی‌شود](https://iranopenfinance.com/blog/license-isc.md): ISC همان کار MIT و BSD دوبندی را با متنی کوتاه‌تر انجام می‌دهد. 0BSD حتی شرط حفظ متن کپی‌رایت را هم برمی‌دارد. کجا به این دو برمی‌خوریم؟
- [کلید یکتایی در پرداخت: چرا یک درخواست هرگز نباید دو بار پول کم کند](https://iranopenfinance.com/blog/week-2026-11-07.md): شبکه قطع می‌شود و درخواست‌ها دوباره فرستاده می‌شوند؛ کلید یکتایی تضمین می‌کند تلاش دوباره به برداشت دوباره تبدیل نشود.
- [شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات پرداخت: تعریف، مجوز و قواعد](https://iranopenfinance.com/blog/payment-service-providers.md): پی‌اس‌پی ابزار پذیرش را به فروشنده می‌دهد و تراکنش را به شبکه می‌رساند. واژه‌نامه شاپرک چه تعریفی از آن دارد و کدام اسناد بانک مرکزی بر آن حاکم است؟
- [برق، آب و خدمات شهری: قبض‌های فراوان و وصولی قابل پیش‌بینی](https://iranopenfinance.com/blog/sector-utilities.md): شرکت‌های خدمات شهری هر دوره با انبوه قبض و مشترک سروکار دارند؛ شناسه پرداخت، برداشت مستقیم و تقسیط بدهی وصول را بهتر و هزینه پیگیری را کمتر می‌کنند.
- [BSD دو بندی و سه بندی: تفاوت در یک بند درباره نام](https://iranopenfinance.com/blog/license-bsd.md): BSD-2-Clause و BSD-3-Clause هر دو سهل‌گیرند و به MIT نزدیک؛ نسخه سه‌بندی یک شرط اضافه دارد: از نام صاحبان اثر برای تبلیغ محصول مشتق استفاده نکنید.
- [شماره شبا را قبل از انتقال پول چطور اعتبارسنجی کنیم؟](https://iranopenfinance.com/blog/week-2026-10-31.md): شبا از IR و ۲۴ رقم ساخته شده و دو رقم کنترلی دارد؛ با بررسی mod-97 می‌شود بسیاری از اشتباه‌های تایپی را پیش از ارسال پول گرفت.
- [شتاب: سوئیچ ملی کارت و قواعد عضویت بانک‌ها](https://iranopenfinance.com/blog/shetab-national-card-switch.md): شتاب کارت هر بانک را در خودپرداز و کارتخوان بانک دیگر قابل استفاده می‌کند. چه کسی می‌تواند عضو شود، تسویه چطور انجام می‌شود و قواعدش کجاست؟
- [معدن: ماشین‌آلات سنگین و درآمدی که دیر می‌رسد](https://iranopenfinance.com/blog/sector-mining.md): معدن‌دار برای ماشین‌آلات، پیمانکاران و نگهداری ذخیره به سرمایه در گردش نیاز دارد؛ اجاره به شرط تملیک، پرداخت پیمانکاران و قبض انبار این فشار را کم می‌کنند.
- [مجوز MIT: کوتاه، ساده و پرکاربرد](https://iranopenfinance.com/blog/license-mit.md): MIT تقریباً همه‌چیز را آزاد می‌گذارد و فقط یک شرط دارد: متن کپی‌رایت و مجوز در همه نسخه‌ها بماند. این قسمت همان یک شرط را دقیق باز می‌کند.
- [جدول اقساط شمسی با سررسید روز کاری: ماه‌های ۳۱، ۳۰ و ۲۹ روزه](https://iranopenfinance.com/blog/week-2026-10-24.md): ساخت جدول اقساط در تقویم شمسی ساده به نظر می‌رسد، اما طول متفاوت ماه‌ها و افتادن سررسید روی تعطیلی، دو دام همیشگی آن است.
- [پول درست، به مقصد درست، فقط یک بار؛ نمای ماه کاری آبان ۱۴۰۵](https://iranopenfinance.com/blog/month-1405-08.md): ۲۴ روز کاری بانکی و ۱ تعطیل رسمی در آبان ۱۴۰۵.
- [شاپرک: شبکه الکترونیکی پرداخت کارت و بازوی نظارتی بانک مرکزی](https://iranopenfinance.com/blog/shaparak-card-payment-network.md): هر خرید کارتی از مسیری به نام شاپرک می‌گذرد. شاپرک چیست، چه زمانی تشکیل شد و سه کارکرد سوئیچ، نظارت و تسویه در آن چه معنایی دارد؟
- [نفت، گاز و انرژی: پروژه‌های بزرگ و پیمانکارانی که منتظر صورت‌وضعیت‌اند](https://iranopenfinance.com/blog/sector-oil-gas-energy.md): تأخیر در پرداخت صورت‌وضعیت به کل زنجیره داخلی پیمانکاران و سازندگان منتقل می‌شود؛ صکوک پروژه، گردش کار صورت‌وضعیت و مدیریت ضمانت‌نامه جریان نقد را منظم می‌کنند.
- [مجوزهای سهل‌گیر در برابر کپی‌لفت: دو فلسفه، دو نتیجه متفاوت](https://iranopenfinance.com/blog/license-permissive-vs-copyleft.md): مجوزهای سهل‌گیر مثل MIT تقریباً هر استفاده‌ای را آزاد می‌گذارند؛ کپی‌لفت مثل GPL می‌خواهد نسخه‌های تغییریافته هم با همان شرایط آزاد بمانند.
- [رضایت کاربر برای دسترسی به داده مالی: محدود، زمان‌دار و قابل لغو](https://iranopenfinance.com/blog/week-2026-10-17.md): رضایت درست یعنی کاربر دقیقاً بداند چه داده‌ای، برای چه مدتی و به چه کسی داده می‌شود و هر وقت خواست بتواند آن را پس بگیرد.
- [بانک مرکزی: هدف‌ها، وظایف و دروازه مجوز](https://iranopenfinance.com/blog/central-bank-role-and-licensing.md): بانک مرکزی تنظیم‌گر اصلی پول، بانک و پرداخت است. این قسمت هدف‌ها و وظایف قانونی آن و نقشش در صدور مجوز بانک‌ها و مؤسسات پولی را مرور می‌کند.
- [پتروشیمی و شیمیایی: پرداختی که به تحویل و کیفیت گره می‌خورد](https://iranopenfinance.com/blog/sector-petrochemicals.md): فروش نسیه، تحویل مرحله‌ای و کنترل کیفیت ریسک طرف مقابل را بالا می‌برد؛ امانت وجه، برات اعتباری و سلف پرداخت را در زنجیره داخلی قابل اتکا می‌کنند.
- [بدون مجوز یعنی «همه حقوق محفوظ»: کد عمومی لزوماً آزاد نیست](https://iranopenfinance.com/blog/license-no-license.md): مخزنی که فایل LICENSE ندارد، با وجود عمومی بودن، اجازه استفاده و تغییر نمی‌دهد. این قسمت توضیح می‌دهد چرا و در این وضعیت چه گزینه‌هایی دارید.
- [از بانکداری باز تا مالی باز: فرقشان چیست و چرا مهم است؟](https://iranopenfinance.com/blog/week-2026-10-10.md): بانکداری باز درباره حساب و پرداخت است؛ مالی باز همان منطق را به اعتبار، بیمه، بازنشستگی و سرمایه‌گذاری می‌برد. این تفاوت برای سازندگان محصول چه معنایی دارد؟
- [نقشه تنظیم‌گران مالی ایران: چه نهادی بر چه بخشی نظارت می‌کند؟](https://iranopenfinance.com/blog/regulators-map.md): در ایران یک ناظر واحد برای همه خدمات مالی وجود ندارد. این قسمت نقشه سه تنظیم‌گر اصلی را نشان می‌دهد: بانک مرکزی، سازمان بورس و بیمه مرکزی.
- [فولاد و فلزات: وقتی کالا زودتر از پول می‌رسد](https://iranopenfinance.com/blog/sector-steel-metals.md): در زنجیره فولاد تأمین‌کننده‌های کوچک ماه‌ها منتظر وجه فاکتور می‌مانند؛ فاکتورینگ معکوس، تأمین مالی زنجیره تأمین و اعتبار اسنادی داخلی این فاصله را کوتاه می‌کنند.
- [مجوز نرم‌افزار چیست؟ کپی‌رایت پیش‌فرض و نقش مجوز](https://iranopenfinance.com/blog/license-what-is.md): کد به‌محض نوشته‌شدن مالک دارد. مجوز سندی است که مالک با آن می‌گوید دیگران چه کاری مجازند بکنند و با چه شرطی. این قسمت پایه همه فصل است.
- [اول بساز، بعد وصل کن: شروع محصول مالی روی شبیه‌ساز](https://iranopenfinance.com/blog/week-2026-10-03.md): چرا تیم‌های مالی بهتر است کل محصول را اول روی شبیه‌ساز با داده نمونه بسازند و بعد با کمترین تغییر به بانک و ارائه‌دهنده واقعی وصل شوند.
- [اتصال عامل هوشمند به تقویم مالی با MCP](https://iranopenfinance.com/blog/calendar-mcp-agents.md): عامل‌های هوشمند برای کارهای مالی باید بدانند امروز روز کاری است یا نه، تسویه کی انجام می‌شود و سررسید کجا می‌افتد. سرور MCP تقویم مالی همین قابلیت‌ها را به‌صورت ابزارهای فقط‌خواندنی در اختیار عامل می‌گذارد.
- [تعطیلات قمری؛ یک روز عدم‌قطعیت که در محاسبات مالی گم می‌شود](https://iranopenfinance.com/blog/lunar-holidays-operational-risk.md): تعطیلات قمری تا اعلام رسمی قطعی نیستند و ممکن است یک روز جابه‌جا شوند. این عدم‌قطعیت کوچک در تسویه، سررسید اقساط و مهلت‌های قراردادی به ریسک عملیاتی تبدیل می‌شود؛ مگر اینکه سامانه آن را صریح نگه دارد.
- [ساخت جدول اقساط شمسی با سررسید روز کاری](https://iranopenfinance.com/blog/jalali-instalment-schedule.md): چطور اقساط ماهانه را بر پایه ماه‌های شمسی بسازیم، روز ۳۱ را در ماه‌های ۳۰ روزه درست کنیم و سررسیدهایی را که به تعطیلی می‌خورند با قاعده مناسب به روز کاری منتقل کنیم.
- [محاسبه تاریخ تسویه T+1 با API تقویم مالی](https://iranopenfinance.com/blog/calc-settlement-t1.md): راهنمای گام‌به‌گام محاسبه تاریخ تسویه با در نظر گرفتن جمعه‌ها، تعطیلات رسمی و نوروز؛ با یک فراخوان ساده به API عمومی تقویم مالی ایران اوپن فاینانس.
- [ساخت محصول مالی قبل از اتصال واقعی؛ از شبیه‌ساز تا محیط عملیاتی](https://iranopenfinance.com/blog/build-before-connect.md): چرا تیم‌های محصول مالی نباید منتظر آماده شدن یکپارچه‌سازی بمانند، و چطور می‌شود محصول کامل را روی شبیه‌ساز ساخت، آزمود و بعد با کمترین تغییر به ارائه‌دهنده واقعی وصل کرد.
- [تسویه T+1 چطور حساب می‌شود؟ روز کاری، جمعه و تعطیلات رسمی](https://iranopenfinance.com/blog/week-2026-09-26.md): تسویه T+1 یعنی یک روز کاری بعد، نه یک روز تقویمی؛ این یادداشت نشان می‌دهد جمعه و تعطیلات چطور تاریخ تسویه را جابه‌جا می‌کنند.
- [پایه‌ها: تسویه، شبیه‌ساز و رضایت کاربر؛ نمای ماه کاری مهر ۱۴۰۵](https://iranopenfinance.com/blog/month-1405-07.md): ۲۶ روز کاری بانکی و بدون تعطیل رسمی در مهر ۱۴۰۵.

## Glossary
### پرداخت و شبکه پرداخت
- [کارت بانکی (Bank card (debit card))](https://iranopenfinance.com/glossary/kart-banki.md): کارتی که به یک حساب بانکی وصل است و با آن می‌شود خرید کرد، پول برداشت یا منتقل کرد.
- [شماره کارت (Card number (PAN))](https://iranopenfinance.com/glossary/shomare-kart.md): شماره‌ای که روی کارت بانکی حک شده و بانک صادرکننده و خود کارت را مشخص می‌کند.
- [کارتخوان (Point of sale terminal (POS))](https://iranopenfinance.com/glossary/pos.md): دستگاهی در فروشگاه که کارت بانکی را می‌خواند و مبلغ خرید را از حساب خریدار برمی‌دارد.
- [کارت‌به‌کارت (Card-to-card transfer)](https://iranopenfinance.com/glossary/kart-be-kart.md): انتقال پول از یک کارت بانکی به کارت دیگر فقط با داشتن شماره کارت مقصد.
- [انتقال وجه (Funds transfer)](https://iranopenfinance.com/glossary/enteghal-vajh.md): جابه‌جا کردن پول از یک حساب یا کارت به حساب یا کارت دیگر، درون یک بانک یا بین بانک‌ها.
- [شماره پیگیری و شماره مرجع (Trace number and reference number)](https://iranopenfinance.com/glossary/shomare-peygiri.md): شماره‌هایی که بعد از هر تراکنش روی رسید می‌آید و برای پیدا کردن و پیگیری آن تراکنش لازم است.
- [درگاه پرداخت اینترنتی (Internet payment gateway)](https://iranopenfinance.com/glossary/dargah-pardakht.md): صفحه‌ای امن که خریدار در خرید اینترنتی اطلاعات کارتش را در آن وارد می‌کند تا پول به فروشنده برسد.
- [شناسه قبض و شناسه پرداخت (Bill ID and payment ID)](https://iranopenfinance.com/glossary/shenase-ghabz.md): کدهایی که روی قبض‌ها می‌آید تا پرداخت کننده، شرکت صادرکننده و مبلغ و دوره قبض با هم جور شوند.
- [پرداخت با کیوآر (QR code payment)](https://iranopenfinance.com/glossary/qr-payment.md): پرداخت با اسکن یک کد تصویری با گوشی، بدون نیاز به کارتخوان یا وارد کردن دستی اطلاعات فروشنده.
- [کیف پول الکترونیکی (E-wallet)](https://iranopenfinance.com/glossary/kif-pool.md): حسابی درون یک اپلیکیشن که پول در آن شارژ می‌شود و پرداخت‌های کوچک و سریع را بدون کارت ممکن می‌کند.
- [کارمزد (Fee (transaction fee))](https://iranopenfinance.com/glossary/karmozd.md): مبلغی که بابت انجام یک خدمت پرداخت یا بانکی از مشتری یا پذیرنده گرفته می‌شود.
- [پذیرنده (Merchant (acceptor))](https://iranopenfinance.com/glossary/pazirande.md): فروشنده یا کسب‌وکاری که پول را از طریق کارتخوان، درگاه یا روش‌های الکترونیکی دیگر دریافت می‌کند.
- [کارت هدیه (Gift card)](https://iranopenfinance.com/glossary/kart-hedie.md): کارت بانکی بی‌نام با موجودی مشخص که برای هدیه دادن یا خرج کردن یک مبلغ معین صادر می‌شود.
- [پایا (PAYA (Iranian ACH))](https://iranopenfinance.com/glossary/paya.md): سامانه پایاپای الکترونیکی بانک مرکزی برای انتقال دسته‌ای پول بین حساب‌های بانک‌های مختلف با شبا.
- [ساتنا (SATNA (Iranian RTGS))](https://iranopenfinance.com/glossary/satna.md): سامانه تسویه ناخالص آنی بانک مرکزی برای انتقال فوری و تک‌به‌تک مبالغ بزرگ بین بانک‌ها.
- [پل (سامانه انتقال لحظه‌ای) (Pol (instant payment system))](https://iranopenfinance.com/glossary/pol.md): سامانه انتقال لحظه‌ای وجه که پول را با شبا در همان لحظه به حساب بانک دیگر می‌رساند.
- [شناسه واریز (Deposit ID (payment reference))](https://iranopenfinance.com/glossary/shenase-variz.md): کدی که همراه واریز پول فرستاده می‌شود تا گیرنده بفهمد پول از طرف چه کسی و بابت چه چیزی است.
- [برگشت تراکنش (Transaction reversal and refund)](https://iranopenfinance.com/glossary/bargasht-tarakonesh.md): بازگرداندن پول یک تراکنش به حساب پرداخت‌کننده، به‌صورت خودکار یا به درخواست فروشنده.
- [تراکنش ناموفق و وضعیت نامعلوم (Failed and unknown-status transactions)](https://iranopenfinance.com/glossary/tarakonesh-namovafagh.md): تراکنشی که انجام نشده یا نتیجه‌اش معلوم نیست؛ حالت دوم باید پیگیری شود نه تکرار.
- [شبکه شتاب (Shetab (interbank card network))](https://iranopenfinance.com/glossary/shetab.md): شبکه تبادل اطلاعات بین بانکی که کارت هر بانک را در خودپرداز و کارتخوان بانک‌های دیگر قابل استفاده می‌کند.
- [شاپرک (Shaparak (card payment network))](https://iranopenfinance.com/glossary/shaparak.md): شبکه الکترونیکی پرداخت کارت که تراکنش‌های کارتخوان و درگاه‌ها را پیش از رسیدن به بانک‌ها هدایت و نظارت می‌کند.
- [شرکت ارائه‌دهنده خدمات پرداخت (پی‌اس‌پی) (Payment service provider (PSP))](https://iranopenfinance.com/glossary/psp.md): شرکت دارای مجوز که کارتخوان و درگاه پرداخت در اختیار فروشندگان می‌گذارد و تراکنش‌ها را به شاپرک می‌رساند.
- [پرداخت‌یار (Payment facilitator)](https://iranopenfinance.com/glossary/pardakht-yar.md): کسب‌وکاری که زیر چتر یک شرکت پرداخت، خدمات دریافت پول را به فروشندگان کوچک ارائه می‌دهد.
- [تسهیم (Payment split (settlement sharing))](https://iranopenfinance.com/glossary/tashim.md): تقسیم مبلغ یک تراکنش هنگام تسویه بین چند حساب ذی‌نفع طبق سهم از پیش تعیین‌شده.
- [بانک صادرکننده و بانک پذیرنده (Issuer and acquirer)](https://iranopenfinance.com/glossary/issuer-acquirer.md): دو طرف هر تراکنش کارتی: بانکی که کارت خریدار را صادر کرده و طرفی که پول را برای فروشنده می‌پذیرد.
- [سوئیچ پرداخت (Payment switch)](https://iranopenfinance.com/glossary/payment-switch.md): سامانه‌ای که پیام‌های تراکنش را بین طرف‌های یک شبکه پرداخت مسیریابی می‌کند و پاسخ را برمی‌گرداند.
- [پایاپای (Clearing (netting))](https://iranopenfinance.com/glossary/payment-clearing.md): جمع‌وتفریق بدهی و طلب متقابل بانک‌ها تا در پایان فقط خالص مبلغ بین آن‌ها جابه‌جا شود.

### اعتبار، وام و خرید اقساطی
- [وام (Loan)](https://iranopenfinance.com/glossary/loan.md): پولی که یک بانک، مؤسسه یا شخص به کسی می‌دهد تا بعداً طبق قراری مشخص، معمولاً به‌صورت قسطی، پس گرفته شود.
- [تسهیلات (Banking facilities (credit facilities))](https://iranopenfinance.com/glossary/banking-facilities.md): اصطلاح رسمی بانک‌ها برای هر نوع اعتبار و وامی که به مشتری داده می‌شود، از وام خرید کالا تا اعتبار سرمایه در گردش.
- [قسط (Installment)](https://iranopenfinance.com/glossary/installment.md): هر یک از بخش‌های مساوی یا از پیش تعیین‌شده‌ای که یک بدهی یا وام در سررسیدهای مشخص با آن بازپرداخت می‌شود.
- [جدول اقساط (Installment schedule (amortization schedule))](https://iranopenfinance.com/glossary/installment-schedule.md): جدولی که تاریخ سررسید، مبلغ هر قسط و سهم اصل و سود آن و مانده بدهی بعد از هر پرداخت را نشان می‌دهد.
- [اصل و سود (Principal and profit (interest))](https://iranopenfinance.com/glossary/principal-and-profit.md): اصل، خودِ مبلغی است که قرض گرفته شده و سود، هزینه‌ای است که برای استفاده از آن پول به وام‌دهنده پرداخت می‌شود.
- [مانده بدهی (Outstanding balance)](https://iranopenfinance.com/glossary/outstanding-balance.md): مقداری از اصل بدهی یا وام که در یک لحظه مشخص هنوز پرداخت نشده و وام‌گیرنده بدهکار آن است.
- [پیش‌پرداخت (Down payment)](https://iranopenfinance.com/glossary/down-payment.md): بخشی از قیمت کالا یا خدمت که خریدار در ابتدای خرید قسطی یا گرفتن وام، نقدی می‌پردازد و بقیه را قسطی می‌دهد.
- [ضامن (Guarantor)](https://iranopenfinance.com/glossary/guarantor.md): شخصی که تعهد می‌کند اگر وام‌گیرنده بدهی‌اش را نپردازد، وام‌دهنده بتواند برای وصول طلب به او مراجعه کند.
- [وثیقه (Collateral)](https://iranopenfinance.com/glossary/collateral.md): دارایی‌ای که وام‌گیرنده در اختیار وام‌دهنده یا در رهن او قرار می‌دهد تا در صورت عدم پرداخت، طلب از محل آن وصول شود.
- [رهن (Mortgage (pledge of property))](https://iranopenfinance.com/glossary/mortgage.md): قراردادی که در آن مال، معمولاً ملک، برای تضمین بدهی در اختیار یا به نفع طلبکار گرو گذاشته می‌شود.
- [خرید اقساطی (BNPL) (Buy now, pay later (BNPL))](https://iranopenfinance.com/glossary/bnpl.md): روشی که خریدار کالا یا خدمت را همین حالا می‌گیرد و پولش را در چند قسط کوتاه‌مدت، اغلب از طریق اپ یا درگاه، می‌پردازد.
- [کارت اعتباری (Credit card)](https://iranopenfinance.com/glossary/credit-card.md): کارتی که به دارنده اجازه می‌دهد تا سقف مشخصی از اعتبار صادرکننده خرید کند و بعداً آن را یکجا یا قسطی بپردازد.
- [سقف اعتباری (Credit limit)](https://iranopenfinance.com/glossary/credit-limit.md): حداکثر مبلغی که یک وام‌دهنده یا سرویس اعتباری به یک شخص اجازه می‌دهد در یک زمان بدهکار باشد یا خرید کند.
- [دیرکرد (Late payment)](https://iranopenfinance.com/glossary/late-payment.md): پرداخت نکردن قسط یا بدهی در موعد مقرر، که معمولاً هزینه اضافه‌ای به نام جریمه دیرکرد و اثر منفی بر سابقه اعتباری دارد.
- [گزارش اعتباری (Credit report)](https://iranopenfinance.com/glossary/credit-report.md): گزارشی از سابقه وام‌ها، بدهی‌ها، اقساط و خوش‌حسابی یا بدحسابی یک شخص که وام‌دهندگان برای تصمیم‌گیری به آن نگاه می‌کنند.
- [اعتبارسنجی (Credit scoring (credit assessment))](https://iranopenfinance.com/glossary/credit-scoring.md): فرایند سنجیدن توان و تمایل یک شخص به بازپرداخت بدهی، با استفاده از سابقه مالی، درآمد و داده‌های دیگر.
- [رتبه اعتباری (Credit rating (credit score))](https://iranopenfinance.com/glossary/credit-rating.md): نمره یا درجه‌ای که میزان خوش‌حسابی و ریسک اعتباری یک شخص یا شرکت را در یک نگاه خلاصه می‌کند.
- [تسویه زودهنگام وام (Early repayment (prepayment))](https://iranopenfinance.com/glossary/early-repayment.md): پرداخت کامل یا بخشی از مانده وام پیش از موعدهای تعیین‌شده در جدول اقساط.
- [اعتبار خرد (Microcredit)](https://iranopenfinance.com/glossary/microcredit.md): وام یا اعتبار با مبلغ کوچک و فرایند ساده، برای نیازهای روزمره افراد یا کسب‌وکارهای بسیار کوچک.
- [لیزینگ (Leasing)](https://iranopenfinance.com/glossary/leasing.md): روش تأمین مالی که در آن شرکت لیزینگ کالایی مثل خودرو یا تجهیزات را می‌خرد و آن را به‌صورت اقساطی به مشتری واگذار می‌کند.
- [اعتبار گردان (Revolving credit)](https://iranopenfinance.com/glossary/revolving-credit.md): نوعی اعتبار که با هر بازپرداخت دوباره قابل استفاده می‌شود و تا سقف مشخص، بارها می‌توان از آن برداشت کرد.
- [نسبت بدهی به درآمد (Debt-to-income ratio (DTI))](https://iranopenfinance.com/glossary/debt-to-income.md): شاخصی که نشان می‌دهد چه سهمی از درآمد منظم یک شخص صرف پرداخت اقساط و بدهی‌هایش می‌شود.
- [تقسیط مجدد (Loan rescheduling (restructuring))](https://iranopenfinance.com/glossary/loan-rescheduling.md): تغییر برنامه بازپرداخت یک بدهی، مثلاً تقسیم دوباره مانده یا بدهی عقب‌افتاده به اقساط جدید، با توافق وام‌دهنده.
- [مطالبات معوق (Non-performing loans (overdue receivables))](https://iranopenfinance.com/glossary/non-performing-loans.md): بدهی‌هایی که مدتی از سررسیدشان گذشته و پرداخت نشده‌اند و وام‌دهنده بازگشت آن‌ها را در معرض خطر می‌بیند.
- [نکول (Default)](https://iranopenfinance.com/glossary/loan-default.md): ناتوانی یا خودداری بدهکار از انجام تعهد پرداخت طبق قرارداد، به حدی که وام‌دهنده بدهی را قطعاً نکول‌شده تلقی کند.
- [اعتبار تعبیه‌شده (Embedded lending)](https://iranopenfinance.com/glossary/embedded-lending.md): ارائه وام یا اعتبار درون محصول یک کسب‌وکار غیربانکی، مثل فروشگاه یا اپ، در همان لحظه‌ای که مشتری به آن نیاز دارد.
- [موتور تصمیم‌گیری اعتباری (Credit decision engine)](https://iranopenfinance.com/glossary/credit-decision-engine.md): سامانه‌ای که بر اساس داده‌ها و قواعد تعریف‌شده، درباره پذیرش درخواست اعتبار، سقف و شرایط آن به‌صورت خودکار تصمیم می‌گیرد.

### بازار سرمایه
- [بورس اوراق بهادار (Stock exchange)](https://iranopenfinance.com/glossary/stock-exchange.md): بازاری سازمان‌یافته و تحت نظارت که در آن سهام شرکت‌ها و سایر اوراق بهادار طبق قواعد مشخص خرید و فروش می‌شود.
- [فرابورس (Iran Fara Bourse (IFB))](https://iranopenfinance.com/glossary/farabourse.md): یکی از دو بازار اصلی اوراق بهادار ایران که علاوه بر سهام، بخش بزرگی از اوراق بدهی و ابزارهای مالی در آن معامله می‌شود.
- [سهام (Shares (stock))](https://iranopenfinance.com/glossary/share.md): ورقه‌ای که نشان‌دهنده مالکیت بخشی از سرمایه یک شرکت است و به دارنده‌اش حق سود و رأی می‌دهد.
- [سهامدار (Shareholder)](https://iranopenfinance.com/glossary/shareholder.md): شخص حقیقی یا حقوقی که مالک سهام یک شرکت است و به نسبت سهامش در حقوق و ریسک شرکت شریک است.
- [کارگزار (Stockbroker (brokerage))](https://iranopenfinance.com/glossary/stock-broker.md): شرکت دارای مجوز که واسطه خرید و فروش اوراق بهادار میان سرمایه‌گذاران و بازار است و سفارش‌ها را به سامانه معاملات می‌فرستد.
- [سجام (SEJAM (capital market customer registration system))](https://iranopenfinance.com/glossary/sejam.md): سامانه جامع اطلاعات مشتریان بازار سرمایه که ثبت‌نام و احراز هویت یکپارچه سرمایه‌گذاران در آن انجام می‌شود.
- [کد بورسی (Trading code (investor code))](https://iranopenfinance.com/glossary/trading-code.md): شناسه یکتای هر سرمایه‌گذار در بازار سرمایه که تمام معاملات و دارایی‌های او با آن ثبت می‌شود.
- [نماد (Ticker symbol)](https://iranopenfinance.com/glossary/ticker-symbol.md): نام کوتاه و یکتایی که هر سهم یا ورقه بهادار با آن در سامانه معاملات شناخته و معامله می‌شود.
- [شاخص کل (Total market index (TEDPIX))](https://iranopenfinance.com/glossary/total-index.md): عددی که تغییرات کلی قیمت و بازده سهام شرکت‌های یک بازار را نشان می‌دهد و دماسنج وضعیت بازار است.
- [صف خرید و فروش (Buy and sell queues)](https://iranopenfinance.com/glossary/buy-sell-queue.md): وضعیتی که سفارش‌های خرید یا فروش یک نماد در سقف یا کف قیمت مجاز انباشته شده و طرف مقابل کافی وجود ندارد.
- [دامنه نوسان (Daily price limit)](https://iranopenfinance.com/glossary/price-limit.md): حداکثر تغییر مجاز قیمت یک سهم در یک روز معاملاتی نسبت به قیمت مبنای روز قبل، به‌صورت سقف و کف.
- [حجم مبنا (Base volume)](https://iranopenfinance.com/glossary/base-volume.md): حداقل حجم معامله‌ای که برای یک نماد لازم است تا تغییر قیمت آن روز به‌طور کامل در قیمت پایانی اعمال شود.
- [عرضه اولیه (Initial public offering (IPO))](https://iranopenfinance.com/glossary/ipo.md): نخستین فروش سهام یک شرکت به عموم مردم در بازار بورس یا فرابورس، پس از پذیرش آن شرکت.
- [سود نقدی سهام (Cash dividend)](https://iranopenfinance.com/glossary/cash-dividend.md): بخشی از سود خالص شرکت که با تصویب مجمع عمومی، به‌صورت نقدی میان سهامداران تقسیم می‌شود.
- [مجمع عمومی (General meeting of shareholders)](https://iranopenfinance.com/glossary/general-assembly.md): بالاترین رکن تصمیم‌گیری شرکت سهامی که با حضور سهامداران درباره صورت‌های مالی، سود و انتخاب مدیران تصمیم می‌گیرد.
- [افزایش سرمایه (Capital increase)](https://iranopenfinance.com/glossary/capital-increase.md): بالا بردن سرمایه ثبتی شرکت از محل آورده نقدی سهامداران، سود انباشته یا تجدید ارزیابی دارایی‌ها.
- [حق تقدم (Pre-emptive right (rights issue))](https://iranopenfinance.com/glossary/preemptive-right.md): حق سهامداران فعلی برای خرید زودتر سهام جدید در افزایش سرمایه از محل آورده نقدی، که خودش قابل معامله است.
- [صندوق سرمایه‌گذاری (Investment fund (mutual fund))](https://iranopenfinance.com/glossary/investment-fund.md): نهادی که پول سرمایه‌گذاران زیادی را جمع می‌کند و مدیری حرفه‌ای آن را در سبدی از دارایی‌ها سرمایه‌گذاری می‌کند.
- [ارزش خالص دارایی (Net asset value (NAV))](https://iranopenfinance.com/glossary/nav.md): ارزش هر واحد صندوق که از تقسیم خالص دارایی‌های صندوق، پس از کسر بدهی‌ها، بر تعداد واحدها به دست می‌آید.
- [صندوق قابل معامله (Exchange-traded fund (ETF))](https://iranopenfinance.com/glossary/etf.md): صندوق سرمایه‌گذاری‌ای که واحدهایش مثل سهام، با نماد مشخص و از طریق کارگزار در بورس خرید و فروش می‌شود.
- [صندوق درآمد ثابت (Fixed-income fund)](https://iranopenfinance.com/glossary/fixed-income-fund.md): صندوق سرمایه‌گذاری‌ای که بیشتر منابعش را در اوراق بدهی و سپرده بانکی می‌گذارد تا بازدهی باثبات‌تر و کم‌ریسک‌تر بدهد.
- [سبدگردانی (Portfolio management)](https://iranopenfinance.com/glossary/portfolio-management.md): مدیریت حرفه‌ای و اختصاصی دارایی‌های یک سرمایه‌گذار در بازار سرمایه به دست شرکتی دارای مجوز و بر اساس قرارداد.
- [شرکت سپرده‌گذاری مرکزی (Central Securities Depository (CSDI))](https://iranopenfinance.com/glossary/central-securities-depository.md): نهادی که مالکیت اوراق بهادار را ثبت و نگه‌داری می‌کند و تسویه معاملات بازار سرمایه را انجام می‌دهد.
- [بازار پایه (Base market (OTC base market))](https://iranopenfinance.com/glossary/base-market.md): بخشی از فرابورس برای شرکت‌هایی که شرایط بازارهای اصلی را ندارند؛ با ریسک بیشتر و قواعد معاملاتی ویژه.
- [اوراق بدهی (Debt securities)](https://iranopenfinance.com/glossary/debt-securities.md): ورقه‌های بهاداری که ناشر با آن‌ها پول قرض می‌گیرد و متعهد می‌شود اصل و سود آن را در زمان‌های معین بپردازد.
- [بازارگردان (Market maker)](https://iranopenfinance.com/glossary/market-maker.md): نهاد دارای مجوز که با ثبت همزمان سفارش خرید و فروش در یک نماد، نقدشوندگی را افزایش و نوسان را کاهش می‌دهد.
- [معاملات بلوکی (Block trade)](https://iranopenfinance.com/glossary/block-trade.md): معامله حجم بزرگی از سهام یک شرکت به‌صورت یکجا، در بازاری جداگانه و با قواعد ویژه، معمولاً برای تغییر مدیریت یا مالکیت.

### اوپن فاینانس و API
- [فین‌تک (Fintech)](https://iranopenfinance.com/glossary/fintech.md): کسب‌وکاری که با فناوری، خدمات مالی مثل پرداخت، وام، سرمایه‌گذاری یا بیمه را ساده‌تر و در دسترس‌تر می‌کند.
- [ای‌پی‌آی (API (Application Programming Interface))](https://iranopenfinance.com/glossary/api.md): راهی استاندارد که یک نرم‌افزار با آن از نرم‌افزار دیگر داده می‌گیرد یا از آن می‌خواهد کاری انجام دهد.
- [بانکداری باز (Open banking)](https://iranopenfinance.com/glossary/open-banking.md): مدلی که در آن بانک‌ها با رضایت مشتری، داده و خدمات حساب را از طریق ای‌پی‌آی در اختیار شرکت‌های دیگر می‌گذارند.
- [مالی باز (Open finance)](https://iranopenfinance.com/glossary/open-finance.md): گسترش بانکداری باز به همه خدمات مالی، از بیمه و سرمایه‌گذاری تا بازنشستگی و اعتبار.
- [ای‌پی‌آی عمومی و خصوصی (Public and private API)](https://iranopenfinance.com/glossary/public-private-api.md): ای‌پی‌آی عمومی برای استفاده توسعه‌دهندگان بیرونی منتشر می‌شود؛ ای‌پی‌آی خصوصی فقط درون یک سازمان به کار می‌رود.
- [درگاه توسعه‌دهنده (Developer portal)](https://iranopenfinance.com/glossary/developer-portal.md): وب‌سایتی که مستندات، کلید دسترسی، محیط آزمایشی و راهنمای استفاده از ای‌پی‌آی‌ها را یک‌جا در اختیار برنامه‌نویسان می‌گذارد.
- [کیت توسعه نرم‌افزار (SDK (Software Development Kit))](https://iranopenfinance.com/glossary/sdk.md): بسته‌ای از کد آماده که کار با یک ای‌پی‌آی را در یک زبان برنامه‌نویسی ساده‌تر می‌کند.
- [خط فرمان (CLI (Command-line interface))](https://iranopenfinance.com/glossary/cli.md): ابزاری متنی که برنامه‌نویس با تایپ دستور، بدون رابط گرافیکی، با یک سامانه یا ای‌پی‌آی کار می‌کند.
- [سندباکس (Sandbox)](https://iranopenfinance.com/glossary/sandbox.md): محیط آزمایشی جدا از محیط واقعی که در آن می‌شود بدون جابه‌جایی پول واقعی، ای‌پی‌آی و محصول را امتحان کرد.
- [شبیه‌ساز (Simulator)](https://iranopenfinance.com/glossary/simulator.md): محیطی که رفتار کامل بانک‌ها، شرکت‌های پرداخت و بیمه‌ها را با داده نمونه بازسازی می‌کند تا محصول پیش از اتصال واقعی ساخته شود.
- [داده نمونه (Sample data)](https://iranopenfinance.com/glossary/sample-data.md): داده ساختگی ولی واقع‌نما که برای ساخت و آزمایش محصول به‌جای داده واقعی مشتریان به کار می‌رود.
- [قرارداد ای‌پی‌آی (API contract)](https://iranopenfinance.com/glossary/api-contract.md): توافق دقیق درباره شکل درخواست‌ها، پاسخ‌ها و خطاهای یک ای‌پی‌آی که هر دو طرف به آن پایبندند.
- [مشخصات اوپن‌ای‌پی‌آی (OpenAPI Specification)](https://iranopenfinance.com/glossary/openapi.md): استانداردی رایج برای نوشتن قرارداد ای‌پی‌آی به شکلی که هم انسان و هم ماشین بتوانند آن را بخوانند.
- [نسخه‌بندی ای‌پی‌آی (API versioning)](https://iranopenfinance.com/glossary/api-versioning.md): روشی برای تغییر دادن ای‌پی‌آی بدون خراب کردن برنامه‌هایی که از نسخه قبلی استفاده می‌کنند.
- [وب‌هوک (Webhook)](https://iranopenfinance.com/glossary/webhook.md): پیامی که یک سامانه هنگام رخ دادن یک رویداد، خودش به نشانی سامانه دیگر می‌فرستد تا لازم نباشد مدام سؤال شود.
- [رضایت کاربر (User consent)](https://iranopenfinance.com/glossary/user-consent.md): اجازه صریح و قابل‌لغو مشتری برای این‌که شرکتی مشخص، به داده یا خدمات مالی او برای هدفی مشخص دسترسی داشته باشد.
- [توکن دسترسی (Access token)](https://iranopenfinance.com/glossary/access-token.md): رشته‌ای موقت که نشان می‌دهد صاحبش اجازه انجام کارهای مشخصی را از طریق ای‌پی‌آی دارد.
- [پروتکل اوآث (OAuth)](https://iranopenfinance.com/glossary/oauth.md): استانداردی برای این‌که کاربر به یک برنامه اجازه دسترسی محدود بدهد، بی‌آن‌که رمز عبورش را به آن برنامه بدهد.
- [دامنه دسترسی (Access scope)](https://iranopenfinance.com/glossary/access-scope.md): محدوده دقیق کارهایی که یک توکن یا اجازه، مجاز به انجامشان است؛ مثلاً فقط دیدن مانده، نه انتقال وجه.
- [محدودیت نرخ (Rate limiting)](https://iranopenfinance.com/glossary/rate-limiting.md): سقفی برای تعداد درخواست‌هایی که یک برنامه در بازه زمانی مشخص می‌تواند به ای‌پی‌آی بفرستد.
- [کلید تکرارناپذیری (Idempotency key)](https://iranopenfinance.com/glossary/idempotency-key.md): شناسه یکتایی که همراه درخواست فرستاده می‌شود تا اگر درخواست تکرار شد، عملیات مالی دو بار انجام نشود.
- [اتصال‌دهنده (Connector)](https://iranopenfinance.com/glossary/connector.md): بخشی از نرم‌افزار که یک محصول را به یک ارائه‌دهنده واقعی مثل بانک، شرکت پرداخت یا بیمه وصل می‌کند.
- [مبدل (Adapter)](https://iranopenfinance.com/glossary/adapter.md): لایه‌ای که زبان و قالب خاص یک ارائه‌دهنده را به قرارداد یکسان و مشترک محصول ترجمه می‌کند.
- [تجمیع حساب‌ها (Account aggregation)](https://iranopenfinance.com/glossary/account-aggregation.md): جمع کردن اطلاعات حساب‌ها و دارایی‌های مالی یک نفر از چند نهاد در یک نمای واحد، با رضایت خود او.
- [بانکداری به‌عنوان سرویس (Banking as a Service (BaaS))](https://iranopenfinance.com/glossary/baas.md): مدلی که در آن بانک زیرساخت و مجوز خود را از طریق ای‌پی‌آی در اختیار شرکت‌های غیربانکی می‌گذارد تا محصول بانکی بسازند.
- [مالی تعبیه‌شده (Embedded finance)](https://iranopenfinance.com/glossary/embedded-finance.md): ارائه خدمات مالی مثل پرداخت، اقساط یا بیمه درون محصولی غیرمالی، درست در لحظه‌ای که کاربر به آن نیاز دارد.
- [پروتکل اِم‌سی‌پی (MCP (Model Context Protocol))](https://iranopenfinance.com/glossary/mcp.md): استانداردی باز که به مدل‌های هوش مصنوعی اجازه می‌دهد به شکلی یکسان به ابزارها و داده‌های سامانه‌های دیگر وصل شوند.

### بیمه
- [بیمه‌نامه (Insurance policy)](https://iranopenfinance.com/glossary/insurance-policy.md): سند قراردادی بین بیمه‌گر و بیمه‌گذار که موضوع بیمه، خطرهای تحت پوشش، مدت، حق بیمه و تعهدات دو طرف را مشخص می‌کند.
- [حق بیمه (Insurance premium)](https://iranopenfinance.com/glossary/insurance-premium.md): مبلغی که بیمه‌گذار در ازای پوشش بیمه‌ای، یکجا یا قسطی، به بیمه‌گر می‌پردازد.
- [بیمه‌گر (Insurer)](https://iranopenfinance.com/glossary/insurer.md): شرکت بیمه‌ای که در ازای دریافت حق بیمه، جبران خسارت یا پرداخت مبلغ مشخصی را در صورت وقوع حادثه تعهد می‌کند.
- [بیمه‌گذار (Policyholder)](https://iranopenfinance.com/glossary/policyholder.md): شخص حقیقی یا حقوقی که قرارداد بیمه را با بیمه‌گر منعقد می‌کند و مسئول پرداخت حق بیمه است.
- [بیمه‌شده (Insured (insured person))](https://iranopenfinance.com/glossary/insured.md): شخص یا چیزی که خطرهای مربوط به آن تحت پوشش بیمه قرار گرفته است.
- [ذی‌نفع بیمه (Insurance beneficiary)](https://iranopenfinance.com/glossary/insurance-beneficiary.md): شخصی که طبق بیمه‌نامه، در صورت وقوع حادثه یا سررسید، مبلغ بیمه به او پرداخت می‌شود.
- [خسارت (Insurance claim (loss))](https://iranopenfinance.com/glossary/insurance-claim.md): زیانی که در اثر وقوع یک خطر تحت پوشش پیش می‌آید و بیمه‌گذار یا ذی‌نفع جبران آن را از بیمه‌گر مطالبه می‌کند.
- [ارزیاب خسارت (Loss adjuster)](https://iranopenfinance.com/glossary/loss-adjuster.md): کارشناسی که از طرف بیمه‌گر یا به‌طور مستقل، علت و میزان خسارت را بررسی و مبلغ قابل پرداخت را برآورد می‌کند.
- [فرانشیز (Deductible (excess))](https://iranopenfinance.com/glossary/deductible.md): بخشی از هر خسارت که طبق بیمه‌نامه بر عهده خود بیمه‌گذار است و بیمه‌گر آن را پرداخت نمی‌کند.
- [بیمه شخص ثالث (Third-party motor liability insurance)](https://iranopenfinance.com/glossary/third-party-insurance.md): بیمه اجباری دارندگان وسایل نقلیه موتوری که خسارت‌های مالی و جانی واردشده به دیگران در حوادث رانندگی را جبران می‌کند.
- [بیمه بدنه (Car body insurance (motor own-damage))](https://iranopenfinance.com/glossary/car-body-insurance.md): بیمه اختیاری خودرو که خسارت‌های وارد به خود خودروی بیمه‌شده را در حوادثی مثل تصادف، آتش‌سوزی یا سرقت جبران می‌کند.
- [بیمه درمان تکمیلی (Supplementary health insurance)](https://iranopenfinance.com/glossary/supplementary-health-insurance.md): بیمه‌ای که بخشی از هزینه‌های درمانی را که بیمه پایه پوشش نمی‌دهد یا کامل نمی‌دهد، جبران می‌کند.
- [بیمه عمر (Life insurance)](https://iranopenfinance.com/glossary/life-insurance.md): بیمه‌ای که در صورت فوت بیمه‌شده یا زنده ماندن او تا زمان مشخص، سرمایه‌ای به خودش یا ذی‌نفعانش پرداخت می‌کند.
- [بیمه آتش‌سوزی (Fire insurance)](https://iranopenfinance.com/glossary/fire-insurance.md): بیمه اموال که خسارت ساختمان، اثاثیه یا کالا را در برابر آتش‌سوزی و معمولاً صاعقه و انفجار جبران می‌کند.
- [بیمه مسئولیت (Liability insurance)](https://iranopenfinance.com/glossary/liability-insurance.md): بیمه‌ای که خسارت‌هایی را که بیمه‌گذار به‌خاطر مسئولیت قانونی یا قراردادی خود به دیگران وارد می‌کند، جبران می‌کند.
- [نماینده بیمه (Insurance agent)](https://iranopenfinance.com/glossary/insurance-agent.md): شخص یا دفتری که از طرف یک شرکت بیمه مشخص، بیمه‌نامه‌هایش را می‌فروشد و به بیمه‌گذاران خدمات می‌دهد.
- [کارگزار بیمه (Insurance broker)](https://iranopenfinance.com/glossary/insurance-broker.md): واسطه دارای مجوز که از طرف بیمه‌گذار، پوشش مناسب را میان شرکت‌های بیمه مختلف پیدا و مذاکره می‌کند.
- [الحاقیه (Policy endorsement)](https://iranopenfinance.com/glossary/policy-endorsement.md): سندی که پس از صدور بیمه‌نامه، تغییری در شرایط، پوشش‌ها یا مشخصات آن ایجاد می‌کند و جزء جدایی‌ناپذیر بیمه‌نامه می‌شود.
- [دوره انتظار (Waiting period)](https://iranopenfinance.com/glossary/waiting-period.md): مدتی پس از شروع بیمه‌نامه که در آن برخی پوشش‌ها هنوز فعال نشده‌اند و خسارتشان پرداخت نمی‌شود.
- [استثنائات بیمه‌نامه (Policy exclusions)](https://iranopenfinance.com/glossary/policy-exclusions.md): فهرست خطرها، حالت‌ها یا خسارت‌هایی که بیمه‌نامه صراحتاً پوشش نمی‌دهد، حتی اگر در ظاهر به موضوع بیمه مربوط باشند.
- [تخفیف عدم خسارت (No-claims discount (no-claims bonus))](https://iranopenfinance.com/glossary/no-claims-discount.md): تخفیفی در حق بیمه دوره بعد که به بیمه‌گذاری تعلق می‌گیرد که در دوره‌های قبل خسارتی از بیمه دریافت نکرده است.
- [بیمه ناقص (قاعده نسبی) (Underinsurance (average clause))](https://iranopenfinance.com/glossary/underinsurance.md): حالتی که مال کمتر از ارزش واقعی‌اش بیمه شده و بیمه‌گر خسارت را فقط به نسبت مبلغ بیمه‌شده به ارزش واقعی جبران می‌کند.
- [ارزیابی و پذیرش ریسک بیمه (Insurance underwriting)](https://iranopenfinance.com/glossary/insurance-underwriting.md): فرایندی که بیمه‌گر در آن ریسک متقاضی را می‌سنجد و تصمیم می‌گیرد آن را بپذیرد یا نه، با چه شرایط و با چه حق بیمه‌ای.
- [بیمه‌گری (Actuarial science)](https://iranopenfinance.com/glossary/actuarial-science.md): دانش به‌کارگیری ریاضی، آمار و احتمال برای سنجش ریسک، قیمت‌گذاری بیمه و برآورد تعهدات آینده بیمه‌گرها و صندوق‌ها.
- [بیمه اتکایی (Reinsurance)](https://iranopenfinance.com/glossary/reinsurance.md): بیمه‌ای که بیمه‌گرها برای خودشان می‌خرند تا بخشی از ریسک‌هایی را که پذیرفته‌اند به بیمه‌گر دیگری منتقل کنند.
- [بیمه خرد و دیجیتال (Microinsurance and digital insurance)](https://iranopenfinance.com/glossary/microinsurance.md): بیمه‌هایی با پوشش ساده، حق بیمه کم و خرید آنلاین که برای نیازهای مشخص و کوتاه‌مدت، اغلب از طریق اپ‌ها، ارائه می‌شوند.
- [بیمه تعبیه‌شده (Embedded insurance)](https://iranopenfinance.com/glossary/embedded-insurance.md): پیشنهاد و فروش بیمه درون محصول یا فرایند خرید یک کسب‌وکار دیگر، در همان لحظه‌ای که مشتری به آن پوشش نیاز دارد.

### حقوقی و مقرراتی
- [قرارداد (Contract)](https://iranopenfinance.com/glossary/legal-contract.md): توافقی میان دو یا چند شخص که برای آن‌ها حق و تعهد قانونی ایجاد می‌کند و در صورت نقض، قابل پیگیری است.
- [طرفین قرارداد (Parties to a contract)](https://iranopenfinance.com/glossary/contract-parties.md): اشخاص حقیقی یا حقوقی که قرارداد را می‌بندند و حقوق و تعهدات ناشی از آن مستقیماً به آن‌ها تعلق می‌گیرد.
- [اهلیت (Legal capacity)](https://iranopenfinance.com/glossary/legal-capacity.md): شایستگی قانونی یک شخص برای داشتن حق و به‌کار بردن آن، مانند بستن قرارداد یا انجام معاملات مالی.
- [تعهد (Obligation)](https://iranopenfinance.com/glossary/obligation.md): وظیفهٔ قانونی یک شخص به انجام دادن یا ندادن کاری، یا پرداخت مالی به شخص دیگر که از قرارداد یا قانون ناشی می‌شود.
- [رضایت آگاهانه (Informed consent)](https://iranopenfinance.com/glossary/informed-consent.md): موافقتی که شخص پس از دریافت اطلاعات روشن و کافی دربارهٔ موضوع، پیامدها و حق‌هایش، آزادانه اعلام می‌کند.
- [سند رسمی و عادی (Official vs. ordinary (private) document)](https://iranopenfinance.com/glossary/official-and-ordinary-document.md): سند رسمی نزد مأمور صلاحیت‌دار مانند دفترخانه تنظیم می‌شود؛ سند عادی میان خود اشخاص نوشته و امضا می‌شود.
- [وکالت‌نامه (Power of attorney)](https://iranopenfinance.com/glossary/power-of-attorney.md): سندی که در آن یک شخص به دیگری اختیار می‌دهد تا به نام و از طرف او کار یا معاملهٔ مشخصی را انجام دهد.
- [اسناد تجاری (Negotiable instruments)](https://iranopenfinance.com/glossary/negotiable-instruments.md): اسنادی مانند سفته، برات و چک که تعهد پرداخت مبلغی معین را نشان می‌دهند و با ظهرنویسی قابل انتقال‌اند.
- [سفته (Promissory note)](https://iranopenfinance.com/glossary/promissory-note.md): سند تجاری که صادرکننده در آن متعهد می‌شود مبلغی معین را در تاریخ مشخص یا عندالمطالبه به شخصی بپردازد.
- [برات (Bill of exchange (draft))](https://iranopenfinance.com/glossary/bill-of-exchange.md): سند تجاری که در آن صادرکننده به شخص دیگری دستور می‌دهد مبلغی معین را در تاریخ مشخص به دارنده بپردازد.
- [ظهرنویسی (Endorsement)](https://iranopenfinance.com/glossary/endorsement.md): امضای پشت سند تجاری که آن را به شخص دیگری منتقل می‌کند یا امضاکننده را ضامن پرداخت آن می‌سازد.
- [ضمانت تضامنی (Joint and several liability)](https://iranopenfinance.com/glossary/joint-liability.md): مسئولیتی که در آن طلبکار می‌تواند کل طلب را از هر یک از متعهدان، یا از همه با هم، مطالبه کند.
- [واخواست (Protest (of a negotiable instrument))](https://iranopenfinance.com/glossary/protest.md): اقدام رسمی دارندهٔ سفته یا برات برای ثبت پرداخت نشدن سند، تا حق مراجعه به همهٔ امضاکنندگان حفظ شود.
- [ضمانت‌نامه بانکی (Bank guarantee)](https://iranopenfinance.com/glossary/bank-guarantee.md): تعهد کتبی بانک به پرداخت مبلغی معین به ذینفع، در صورتی که مشتری بانک به تعهد خود عمل نکند.
- [قرارداد الکترونیکی (Electronic contract)](https://iranopenfinance.com/glossary/electronic-contract.md): قراردادی که ایجاب و قبول آن از راه ابزارهای الکترونیکی مانند وب‌سایت، اپلیکیشن یا پیام داده انجام می‌شود.
- [امضای الکترونیکی (Electronic signature)](https://iranopenfinance.com/glossary/e-signature.md): هر نشانهٔ الکترونیکی که به یک داده‌پیام پیوست شود و برای شناسایی امضاکننده و تأیید محتوای آن به کار رود.
- [امضای دیجیتال (Digital signature)](https://iranopenfinance.com/glossary/digital-signature.md): نوعی امضای الکترونیکی مبتنی بر رمزنگاری کلید عمومی که هویت امضاکننده و دست‌نخوردگی سند را تأیید می‌کند.
- [حریم خصوصی داده (Data privacy)](https://iranopenfinance.com/glossary/data-privacy.md): حق اشخاص بر کنترل گردآوری، استفاده، نگه‌داری و اشتراک اطلاعات شخصی‌شان و تعهد نهادها به حفاظت از آن.
- [مالکیت فکری (Intellectual property)](https://iranopenfinance.com/glossary/intellectual-property.md): حقوقی که از آفرینش‌های فکری مانند نرم‌افزار، اختراع، علامت تجاری و آثار ادبی و هنری حمایت می‌کند.
- [شرط فسخ (Termination clause)](https://iranopenfinance.com/glossary/termination-clause.md): بندی در قرارداد که به یک یا هر دو طرف اجازه می‌دهد در شرایط مشخص قرارداد را یک‌طرفه به هم بزنند.
- [داوری (Arbitration)](https://iranopenfinance.com/glossary/arbitration.md): روشی برای حل اختلاف که در آن طرفین به‌جای دادگاه، رسیدگی و تصمیم‌گیری را به داور یا هیئت داوری منتخب می‌سپارند.
- [شرکت سهامی خاص (Private joint-stock company)](https://iranopenfinance.com/glossary/private-joint-stock.md): شرکتی که سرمایه‌اش به سهام تقسیم شده و فقط مؤسسان آن را تأمین می‌کنند، بدون فروش سهام به عموم مردم.
- [شرکت سهامی عام (Public joint-stock company)](https://iranopenfinance.com/glossary/public-joint-stock.md): شرکتی سهامی که بخشی از سرمایه‌اش را از راه فروش سهام به عموم مردم تأمین می‌کند و الزامات شفافیت بیشتری دارد.
- [شرکت با مسئولیت محدود (Limited liability company (LLC))](https://iranopenfinance.com/glossary/llc.md): شرکتی میان دو یا چند شریک که مسئولیت هر یک محدود به سرمایهٔ خود اوست و سهم‌الشرکه‌ها به شکل سهام قابل معامله نیست.
- [اعسار (Insolvency (of an individual))](https://iranopenfinance.com/glossary/insolvency.md): ناتوانی ثابت‌شدهٔ یک شخص غیرتاجر در پرداخت بدهی یا هزینه‌ها به دلیل نداشتن مال کافی یا دسترسی نداشتن به آن.
- [ورشکستگی (Bankruptcy)](https://iranopenfinance.com/glossary/bankruptcy.md): وضعیت حقوقی تاجر یا شرکت تجاری که از پرداخت دیون خود بازمانده و اموالش زیر نظر مدیر تصفیه میان طلبکاران تقسیم می‌شود.
- [مرور زمان (Statute of limitations)](https://iranopenfinance.com/glossary/statute-of-limitations.md): گذشت مدتی که قانون تعیین کرده و پس از آن، طرح یا پیگیری برخی دعاوی یا اجرای برخی حقوق دیگر ممکن نیست.

### بانکداری و حساب
- [حساب بانکی (Bank account)](https://iranopenfinance.com/glossary/hesab-banki.md): سابقه‌ای نزد بانک که پول مشتری در آن نگه داشته می‌شود و همه واریزها و برداشت‌ها در آن ثبت می‌شود.
- [شماره حساب (Account number)](https://iranopenfinance.com/glossary/shomare-hesab.md): شماره‌ای که هر بانک به حساب‌های خودش می‌دهد و فقط درون همان بانک معنای کامل دارد.
- [شبا (Sheba (Iranian IBAN))](https://iranopenfinance.com/glossary/shaba.md): شماره حساب بانکی ایران در قالب استاندارد بین‌المللی که بانک و حساب را با هم مشخص می‌کند.
- [شعبه بانک (Bank branch)](https://iranopenfinance.com/glossary/shobe.md): دفتر فیزیکی بانک که خدمات حضوری مثل افتتاح حساب، صدور دسته‌چک و کارهای پیچیده‌تر را ارائه می‌دهد.
- [مانده حساب (Account balance)](https://iranopenfinance.com/glossary/mande.md): مقدار پولی که در یک لحظه مشخص در حساب وجود دارد؛ گاهی با مانده قابل برداشت فرق دارد.
- [گردش حساب (Account statement (transaction history))](https://iranopenfinance.com/glossary/gardesh-hesab.md): فهرست ورود و خروج پول یک حساب در یک بازه زمانی، با تاریخ، شرح و مانده بعد از هر تراکنش.
- [حساب جاری (Current account (checking account))](https://iranopenfinance.com/glossary/hesab-jari.md): حسابی برای نقل‌وانتقال‌های روزمره که امکان صدور چک دارد و به آن سود تعلق نمی‌گیرد.
- [حساب قرض‌الحسنه پس‌انداز (Gharz-al-hasaneh savings account)](https://iranopenfinance.com/glossary/qarzolhasane-pasandaz.md): حساب پس‌اندازی که به آن سود تعلق نمی‌گیرد و منابع آن برای وام‌های قرض‌الحسنه استفاده می‌شود.
- [سپرده کوتاه‌مدت (Short-term deposit)](https://iranopenfinance.com/glossary/sepordeh-kotahmodat.md): حساب سپرده‌ای که به موجودی آن سود تعلق می‌گیرد و هر زمان می‌شود از آن برداشت کرد.
- [سپرده بلندمدت (Long-term (term) deposit)](https://iranopenfinance.com/glossary/sepordeh-bolandmodat.md): سپرده‌ای با مدت مشخص که سود بیشتری دارد و برداشت پیش از سررسید آن ممکن است سودش را کاهش دهد.
- [حساب مشترک (Joint account)](https://iranopenfinance.com/glossary/hesab-moshtarak.md): حسابی که به نام دو یا چند نفر افتتاح می‌شود و قواعد برداشت از آن را خود صاحبان حساب تعیین می‌کنند.
- [چک (Cheque)](https://iranopenfinance.com/glossary/chek.md): دستور کتبی صاحب حساب جاری به بانک برای پرداخت مبلغی مشخص به گیرنده در تاریخ معین.
- [دسته‌چک (Chequebook)](https://iranopenfinance.com/glossary/daste-chek.md): مجموعه برگه‌های چک که بانک به دارنده حساب جاری می‌دهد تا با آن‌ها چک صادر کند.
- [چک صیادی (Sayadi cheque)](https://iranopenfinance.com/glossary/chek-sayadi.md): چک یکسان‌شده بانکی با شناسه یکتای صیاد که صدور و انتقالش در سامانه صیاد ثبت می‌شود.
- [سامانه صیاد (Sayad (unified cheque system))](https://iranopenfinance.com/glossary/samane-sayad.md): سامانه یکپارچه بانک مرکزی برای صدور، ثبت، تأیید و انتقال چک‌ها و استعلام وضعیت آن‌ها.
- [چک برگشتی (Bounced cheque)](https://iranopenfinance.com/glossary/chek-bargashti.md): چکی که بانک به دلیلی مثل نبود موجودی کافی آن را پرداخت نکرده و برایش گواهی عدم پرداخت صادر کرده است.
- [چکاوک (Chakavak (cheque image clearing))](https://iranopenfinance.com/glossary/chakavak.md): سامانه تبادل تصویر چک که وصول چک‌های بین‌بانکی را بدون جابه‌جا کردن برگه کاغذی انجام می‌دهد.
- [بانکداری الکترونیک (Electronic banking)](https://iranopenfinance.com/glossary/bankdari-electronic.md): انجام خدمات بانکی از راه کانال‌های دیجیتال مثل اینترنت‌بانک، همراه‌بانک، خودپرداز و کارتخوان بدون حضور در شعبه.
- [اینترنت‌بانک (Internet banking)](https://iranopenfinance.com/glossary/internet-bank.md): سامانه تحت وب بانک که با ورود امن در مرورگر، مدیریت حساب‌ها و انجام تراکنش‌ها را ممکن می‌کند.
- [همراه‌بانک (Mobile banking app)](https://iranopenfinance.com/glossary/hamrah-bank.md): اپلیکیشن رسمی بانک روی گوشی برای دیدن حساب‌ها، انتقال پول، پرداخت قبض و کارهای چک.
- [مسدودی حساب (Account hold (blocked funds))](https://iranopenfinance.com/glossary/masdudi-hesab.md): قفل شدن بخشی یا همه موجودی حساب، به طوری که در حساب می‌ماند ولی قابل برداشت نیست.
- [صندوق امانات (Safe deposit box)](https://iranopenfinance.com/glossary/sandogh-amanat.md): صندوقچه‌ای در خزانه شعبه که مشتری اشیای ارزشمند و اسناد مهم را در آن نگه می‌دارد.
- [گواهی سپرده (Certificate of deposit)](https://iranopenfinance.com/glossary/govahi-sepordeh.md): سندی که بانک در برابر سپرده‌گذاری برای مدت معین صادر می‌کند و در برخی انواعش قابل انتقال است.
- [بانک عامل (Agent bank)](https://iranopenfinance.com/glossary/bank-amel.md): بانکی که از طرف یک نهاد یا برای یک طرح مشخص، کارهای بانکی آن را اجرا می‌کند.
- [بانک مرکزی (Central Bank of Iran)](https://iranopenfinance.com/glossary/bank-markazi.md): نهادی که پول ملی را منتشر می‌کند، بر بانک‌ها نظارت دارد و زیرساخت‌های اصلی پرداخت را اداره می‌کند.
- [مؤسسه اعتباری (Credit institution)](https://iranopenfinance.com/glossary/moasese-etebari.md): نهاد مالی دارای مجوز که مانند بانک سپرده می‌پذیرد و تسهیلات می‌دهد، اما با دامنه فعالیت محدودتر.
- [سپرده قانونی (Reserve requirement)](https://iranopenfinance.com/glossary/sepordeh-ghanooni.md): بخشی از سپرده‌های مردم که بانک‌ها باید نزد بانک مرکزی نگه دارند و نمی‌توانند آن را وام بدهند.

### مالی اسلامی و صکوک
- [ربا (Riba (usury))](https://iranopenfinance.com/glossary/riba.md): زیاده‌ای که در قرض از پیش شرط شود یا در معاملهٔ دو کالای هم‌جنس پیمانه‌ای و وزنی با اضافه گرفته شود.
- [بانکداری بدون ربا (Interest-free (Islamic) banking)](https://iranopenfinance.com/glossary/interest-free-banking.md): نظامی بانکی که به‌جای وام با بهره، منابع را در قالب عقدهای مشخص مانند مشارکت، مرابحه و اجاره به کار می‌گیرد.
- [عقد (Contract (aqd))](https://iranopenfinance.com/glossary/islamic-contract.md): توافقی که با خواست دو طرف شکل می‌گیرد و برای هر دو حق و تعهد می‌سازد؛ پایهٔ همهٔ ابزارهای مالی اسلامی.
- [قرض‌الحسنه (Qard al-hasan (benevolent loan))](https://iranopenfinance.com/glossary/qard-al-hasan.md): قرضی بدون سود که گیرنده فقط اصل مبلغ را برمی‌گرداند؛ ممکن است کارمزد خدمات جداگانه دریافت شود.
- [سود علی‌الحساب (Provisional (on-account) profit)](https://iranopenfinance.com/glossary/provisional-profit.md): سودی که بانک در طول دورهٔ سپرده به‌صورت موقت پرداخت می‌کند تا پس از محاسبهٔ نتیجهٔ واقعی تسویه شود.
- [سود قطعی (Definitive (final) profit)](https://iranopenfinance.com/glossary/definitive-profit.md): سود نهایی سپرده که پس از بستن حساب‌های دورهٔ مالی بانک و بر پایهٔ نتیجهٔ واقعی به‌کارگیری منابع محاسبه می‌شود.
- [مرابحه (Murabaha (cost-plus sale))](https://iranopenfinance.com/glossary/murabaha.md): فروش کالا با اعلام قیمت تمام‌شده و سود فروشنده؛ بانک کالا را می‌خرد و به‌صورت نقد یا اقساطی به مشتری می‌فروشد.
- [فروش اقساطی (Installment sale)](https://iranopenfinance.com/glossary/installment-sale.md): فروش کالا به قیمت معین که بها در اقساط مشخص پرداخت می‌شود و مالکیت از همان ابتدا به خریدار منتقل می‌شود.
- [اجاره به شرط تملیک (Lease to own (Ijara wa iqtina))](https://iranopenfinance.com/glossary/ijara-to-own.md): اجاره‌ای که در آن شرط می‌شود اگر مستأجر همهٔ اجاره‌بها را بپردازد، در پایان مدت مالک مال اجاره‌ای شود.
- [جعاله (Jualah (service contract for reward))](https://iranopenfinance.com/glossary/jualah.md): تعهد به پرداخت مبلغی معین در برابر انجام کاری مشخص؛ در بانکداری برای تعمیر، ساخت یا خرید خدمات به کار می‌رود.
- [مشارکت مدنی (Civil partnership (musharaka))](https://iranopenfinance.com/glossary/civil-partnership.md): درآمیختن سرمایهٔ بانک و مشتری برای یک کار مشخص و موقت، و تقسیم سود و زیان به نسبت سهم هر طرف.
- [مشارکت حقوقی (Equity participation (legal partnership))](https://iranopenfinance.com/glossary/legal-partnership.md): سرمایه‌گذاری بانک با خرید سهم یا تأمین بخشی از سرمایهٔ یک شرکت که بانک را شریک آن شرکت می‌کند.
- [مضاربه (Mudaraba)](https://iranopenfinance.com/glossary/mudaraba.md): عقدی که یک طرف سرمایه می‌دهد و طرف دیگر با آن تجارت می‌کند و سود به نسبت توافق‌شده میان آن‌ها تقسیم می‌شود.
- [سلف (Salaf / Salam (forward sale))](https://iranopenfinance.com/glossary/salaf.md): پیش‌خرید کالا: خریدار بها را نقد و کامل می‌پردازد و کالای معین را در زمانی مشخص در آینده تحویل می‌گیرد.
- [استصناع (Istisna (manufacturing contract))](https://iranopenfinance.com/glossary/istisna.md): سفارش ساخت: یک طرف متعهد می‌شود چیزی را با مشخصات معین بسازد و در زمان مقرر به قیمت توافق‌شده تحویل دهد.
- [وکالت در بانکداری (Wakala (agency) in banking)](https://iranopenfinance.com/glossary/banking-agency.md): رابطه‌ای که در آن سپرده‌گذار به بانک وکالت می‌دهد تا پولش را در عقدهای مجاز به کار بگیرد و در برابر آن حق‌الوکاله بگیرد.
- [خرید دین (Debt purchase)](https://iranopenfinance.com/glossary/debt-purchase.md): خرید طلب مدت‌دار یک شخص از دیگری به مبلغی کمتر از اسمی، با انتقال حق وصول طلب به خریدار دین.
- [هیئت فقهی (Sharia board)](https://iranopenfinance.com/glossary/sharia-board.md): گروهی از کارشناسان فقه و مالی که انطباق ابزارها و قراردادهای مالی با موازین فقهی را بررسی و تأیید می‌کنند.
- [صکوک (Sukuk)](https://iranopenfinance.com/glossary/sukuk.md): اوراق بهادار مالی اسلامی که مالکیت مشاع دارندگان را در یک دارایی، منفعت یا فعالیت واقعی نشان می‌دهد.
- [نهاد واسط (Special purpose vehicle (SPV))](https://iranopenfinance.com/glossary/special-purpose-vehicle.md): شخص حقوقی مستقلی که برای انتشار صکوک از طرف ناشر ایجاد می‌شود و دارایی پشتوانه را از دارایی‌های بانی جدا می‌کند.
- [اوراق اجاره (Ijara sukuk)](https://iranopenfinance.com/glossary/ijara-sukuk.md): صکوکی که دارندگانش مالک مشاع یک دارایی‌اند و آن دارایی به بانی اجاره داده می‌شود و اجاره‌بها سود آن‌هاست.
- [اوراق مرابحه (Murabaha sukuk)](https://iranopenfinance.com/glossary/murabaha-sukuk.md): صکوکی که با پول دارندگانش کالا نقد خریده و به‌صورت نسیه با سود معین به بانی فروخته می‌شود.
- [اوراق سلف (Salaf (salam) sukuk)](https://iranopenfinance.com/glossary/salaf-sukuk.md): صکوکی که پیش‌خرید محصول یک تولیدکننده را نشان می‌دهد؛ تولیدکننده امروز پول می‌گیرد و کالا را در آینده تحویل می‌دهد.
- [اوراق مشارکت (Musharaka (participation) bonds)](https://iranopenfinance.com/glossary/musharaka-bonds.md): اوراقی که دارندگانش را به نسبت سهم، شریک یک طرح یا پروژهٔ مشخص می‌کند و سود از محل درآمد همان طرح است.
- [اوراق منفعت (Manfaa (usufruct) sukuk)](https://iranopenfinance.com/glossary/manfaat-sukuk.md): صکوکی که مالکیت منافع آیندهٔ یک دارایی یا خدمت، مانند صندلی پرواز یا ظرفیت اقامت، را به دارنده منتقل می‌کند.
- [اوراق وکالت (Wakala sukuk)](https://iranopenfinance.com/glossary/wakala-sukuk.md): صکوکی که دارندگانش به یک وکیل سرمایه‌گذاری وکالت می‌دهند تا وجوه را در دارایی‌های مجاز به کار بگیرد.
- [اوراق استصناع (Istisna sukuk)](https://iranopenfinance.com/glossary/istisna-sukuk.md): صکوکی که با پول دارندگانش ساخت یک دارایی سفارش داده می‌شود و بهای آن به‌صورت نسیه از کارفرما دریافت می‌شود.

### تقویم مالی و تسویه
- [روز تقویمی (Calendar day)](https://iranopenfinance.com/glossary/calendar-day.md): هر روز از تقویم، چه کاری باشد چه تعطیل؛ شمارش روز تقویمی هیچ روزی را جا نمی‌اندازد.
- [روز کاری (Business day)](https://iranopenfinance.com/glossary/business-day.md): روزی که بانک‌ها یا بازار باز هستند و تراکنش‌ها و تسویه‌ها در آن انجام می‌شود؛ نه آخر هفته است نه تعطیل رسمی.
- [تعطیل رسمی (Public holiday)](https://iranopenfinance.com/glossary/official-holiday.md): روزی که به‌طور رسمی تعطیل اعلام شده و بانک‌ها، ادارات و بازارها در آن کار عادی ندارند.
- [تقویم هجری شمسی (Solar Hijri calendar)](https://iranopenfinance.com/glossary/solar-hijri-calendar.md): تقویم رسمی ایران که بر پایه گردش زمین به دور خورشید است و سالش با نوروز آغاز می‌شود.
- [تقویم هجری قمری (Lunar Hijri calendar)](https://iranopenfinance.com/glossary/lunar-hijri-calendar.md): تقویمی بر پایه گردش ماه که بسیاری از مناسبت‌ها و تعطیلات مذهبی ایران با آن تعیین می‌شود.
- [ماه سی‌ویک‌روزه، سی‌روزه و بیست‌ونه‌روزه (Month length (۳۱, ۳۰ and 29-day months))](https://iranopenfinance.com/glossary/month-length.md): در تقویم شمسی طول ماه‌ها یکسان نیست و همین در محاسبه سود، اجاره و اقساط ماهانه اثر دارد.
- [سال کبیسه (Leap year)](https://iranopenfinance.com/glossary/leap-year.md): سالی که یک روز بیشتر دارد تا تقویم با گردش واقعی زمین هماهنگ بماند؛ در تقویم شمسی این روز به اسفند اضافه می‌شود.
- [آخر هفته بانکی (Banking weekend)](https://iranopenfinance.com/glossary/bank-weekend.md): روزهایی از هفته که بانک‌ها کار عادی ندارند؛ در تقویم مالی ایران اوپن فاینانس فقط جمعه آخر هفته بانکی است.
- [آخر هفته دولتی و بازار سرمایه (Government and capital-market weekend)](https://iranopenfinance.com/glossary/government-market-weekend.md): روزهایی که ادارات دولتی و بازار سرمایه بسته‌اند؛ در تقویم مالی ایران اوپن فاینانس پنجشنبه و جمعه.
- [سال مالی (Fiscal year)](https://iranopenfinance.com/glossary/fiscal-year.md): دوره یک‌ساله‌ای که یک شرکت یا نهاد حساب‌ها و صورت‌های مالی خود را بر اساس آن می‌بندد.
- [پایان ماه (Month-end)](https://iranopenfinance.com/glossary/month-end.md): آخرین روز یک ماه که در سررسیدها، بستن حساب‌ها و قاعده‌های تاریخ مالی جایگاه ویژه‌ای دارد.
- [تعطیلات قمری (Lunar holidays)](https://iranopenfinance.com/glossary/lunar-holidays.md): تعطیلات رسمی که بر پایه تقویم هجری قمری تعیین می‌شوند و هر سال در تاریخ شمسی متفاوتی می‌افتند.
- [رؤیت هلال (Crescent moon sighting)](https://iranopenfinance.com/glossary/crescent-sighting.md): دیده شدن هلال ماه نو که آغاز ماه قمری و در نتیجه تاریخ تعطیلات قمری را رسماً تعیین می‌کند.
- [بین‌التعطیلین (Bridge holiday)](https://iranopenfinance.com/glossary/bridge-holiday.md): روز کاری که میان دو تعطیلی افتاده و گاهی برای ادارات یا بخش‌هایی تعطیل اعلام می‌شود.
- [سررسید (Maturity date / due date)](https://iranopenfinance.com/glossary/maturity-date.md): تاریخی که یک بدهی، قسط، اوراق یا سپرده باید پرداخت یا تسویه شود.
- [جدول سررسید اقساط (Instalment schedule)](https://iranopenfinance.com/glossary/instalment-schedule.md): فهرست تاریخ‌ها و مبلغ‌های پرداخت یک وام یا خرید اقساطی، به تفکیک اصل و سود هر قسط.
- [تسویه (Settlement)](https://iranopenfinance.com/glossary/settlement.md): مرحله نهایی یک معامله یا پرداخت که در آن پول و دارایی واقعاً میان طرفین جابه‌جا می‌شود.
- [تاریخ معامله (Trade date)](https://iranopenfinance.com/glossary/trade-date.md): روزی که خرید یا فروش انجام و ثبت می‌شود؛ نقطه شروع شمارش روزها تا تسویه.
- [تی پلاس یک (T+1)](https://iranopenfinance.com/glossary/t-plus-one.md): نماد تسویه در یک روز کاری پس از تاریخ معامله.
- [تی پلاس اِن (T+n)](https://iranopenfinance.com/glossary/t-plus-n.md): نماد عمومی فاصله تسویه: تسویه چند روز کاری پس از تاریخ معامله انجام می‌شود.
- [تاریخ ارزش (Value date)](https://iranopenfinance.com/glossary/value-date.md): تاریخی که وجه واقعاً در حساب قابل استفاده می‌شود و سود یا هزینه از آن روز حساب می‌شود.
- [قاعده روز کاری بعد (Following business day convention)](https://iranopenfinance.com/glossary/following-business-day.md): قاعده‌ای که می‌گوید اگر تاریخی در روز غیرکاری افتاد، به نخستین روز کاری بعد از آن منتقل شود.
- [قاعده روز کاری قبل (Preceding business day convention)](https://iranopenfinance.com/glossary/preceding-business-day.md): قاعده‌ای که می‌گوید اگر تاریخی در روز غیرکاری افتاد، به آخرین روز کاری پیش از آن منتقل شود.
- [قاعده روز کاری بعد اصلاح‌شده (Modified following business day convention)](https://iranopenfinance.com/glossary/modified-following.md): روز کاری بعد، مگر آن‌که به ماه بعد برود؛ در آن صورت روز کاری قبل.
- [تاریخ پیش‌بینی‌شده و نامطمئن (Tentative (predicted) date)](https://iranopenfinance.com/glossary/tentative-date.md): تاریخی که هنوز رسماً قطعی نشده و بر پایه پیش‌بینی در تقویم آمده است، مثل برخی تعطیلات قمری.
- [روزشمار سود (Day count convention)](https://iranopenfinance.com/glossary/day-count-convention.md): قاعده‌ای که تعیین می‌کند سود یک دوره با چه تعداد روز و بر پایه چه طول سالی محاسبه شود.
- [فید تقویم (Calendar feed (ICS))](https://iranopenfinance.com/glossary/calendar-feed-ics.md): نشانی‌ای که رویدادهای تقویم را در قالب استاندارد ارائه می‌دهد تا در برنامه‌های تقویم مشترک شوند و خودکار به‌روز شوند.

### هویت، امنیت و ریسک
- [احراز هویت (Identity verification)](https://iranopenfinance.com/glossary/identity-verification.md): فرایندی که در آن مطمئن می‌شویم کسی که خدمتی می‌گیرد واقعاً همان کسی است که ادعا می‌کند.
- [کد ملی (National identification number)](https://iranopenfinance.com/glossary/national-id-code.md): شناسه یکتایی که به هر شهروند ایرانی داده می‌شود و در بیشتر خدمات مالی و اداری کلید شناسایی اوست.
- [رمز یک‌بار مصرف (One-time password (OTP))](https://iranopenfinance.com/glossary/one-time-password.md): رمزی که فقط برای یک ورود یا یک تراکنش و برای مدت کوتاهی معتبر است و پس از استفاده باطل می‌شود.
- [رمز پویا (Dynamic password (card OTP))](https://iranopenfinance.com/glossary/dynamic-password.md): رمز دوم کارت بانکی که برای هر خرید اینترنتی تازه ساخته می‌شود و جای رمز ثابت دوم را گرفته است.
- [فیشینگ (Phishing)](https://iranopenfinance.com/glossary/phishing.md): فریب کاربر با پیام، پیوند یا صفحه جعلی تا اطلاعات حساس مثل رمز و مشخصات کارت را خودش وارد کند.
- [کلاهبرداری (Fraud)](https://iranopenfinance.com/glossary/fraud.md): بردن مال دیگران از راه فریب و حیله، که در دنیای مالی شکل‌های سنتی و دیجیتال فراوانی دارد.
- [شناسه ملی اشخاص حقوقی (National ID of legal entities)](https://iranopenfinance.com/glossary/legal-entity-national-id.md): شناسه یکتایی که به هر شرکت، مؤسسه یا نهاد ثبت‌شده در ایران داده می‌شود؛ همتای کد ملی برای اشخاص حقوقی.
- [سامانه شاهکار (Shahkar (mobile–national ID matching system))](https://iranopenfinance.com/glossary/shahkar-system.md): سامانه‌ای که بررسی می‌کند یک شماره تلفن همراه واقعاً به نام صاحب یک کد ملی مشخص ثبت شده است یا نه.
- [احراز هویت دوعاملی (Two-factor authentication (2FA))](https://iranopenfinance.com/glossary/two-factor-authentication.md): ورود یا تأیید با دو نشانه مستقل، مثلاً رمز به‌علاوه کدی که روی گوشی می‌آید، تا لو رفتن یکی کافی نباشد.
- [مهندسی اجتماعی (Social engineering)](https://iranopenfinance.com/glossary/social-engineering.md): فریب دادن آدم‌ها به جای شکستن سیستم‌ها؛ مهاجم با اعتمادسازی یا ترساندن، اطلاعات یا دسترسی می‌گیرد.
- [تقلب کارتی (Card fraud)](https://iranopenfinance.com/glossary/card-fraud.md): استفاده غیرمجاز از کارت بانکی یا اطلاعات آن، از کپی کردن کارت تا خرید اینترنتی با مشخصات دزدیده‌شده.
- [شناسایی مشتری (KYC) (Know Your Customer (KYC))](https://iranopenfinance.com/glossary/kyc-customer-identification.md): مجموعه کارهایی که نهاد مالی برای شناختن مشتری، هدف او از رابطه مالی و سطح ریسکش انجام می‌دهد.
- [احراز هویت غیرحضوری (Remote (digital) identity verification)](https://iranopenfinance.com/glossary/remote-identity-verification.md): احراز هویت مشتری بدون مراجعه به شعبه، با ترکیب استعلام‌های رسمی، مدارک تصویری و بررسی چهره.
- [پولشویی (Money laundering)](https://iranopenfinance.com/glossary/money-laundering.md): پنهان کردن منشأ پولی که از راه غیرقانونی به دست آمده، تا مثل درآمدی قانونی به نظر برسد.
- [مبارزه با پولشویی (Anti-money laundering (AML))](https://iranopenfinance.com/glossary/anti-money-laundering.md): مجموعه قواعد، کنترل‌ها و فرایندهایی که نهادهای مالی برای پیشگیری، کشف و گزارش پولشویی به کار می‌گیرند.
- [رمزنگاری (Encryption / cryptography)](https://iranopenfinance.com/glossary/encryption.md): تبدیل اطلاعات به شکلی ناخوانا که فقط دارنده کلید درست بتواند آن را بخواند یا درستی‌اش را تأیید کند.
- [امنیت داده (Data security)](https://iranopenfinance.com/glossary/data-security.md): حفاظت از داده‌ها در برابر دسترسی غیرمجاز، تغییر ناخواسته و از دست رفتن، در تمام چرخه عمرشان.
- [نشت داده (Data breach)](https://iranopenfinance.com/glossary/data-breach.md): رخدادی که در آن اطلاعات محرمانه، مثل مشخصات هویتی یا حساب مشتریان، به دست افراد غیرمجاز می‌افتد.
- [ذی‌نفع واقعی (Ultimate beneficial owner (UBO))](https://iranopenfinance.com/glossary/beneficial-owner.md): شخص حقیقی که در نهایت مالک یا کنترل‌کننده یک شرکت یا حساب است، حتی اگر نامش در ظاهر مدارک نیاید.
- [نظارت بر تراکنش (Transaction monitoring)](https://iranopenfinance.com/glossary/transaction-monitoring.md): بررسی پیوسته تراکنش‌ها برای یافتن الگوهای غیرعادی که ممکن است نشانه تقلب یا پولشویی باشد.
- [گزارش تراکنش مشکوک (Suspicious transaction report (STR))](https://iranopenfinance.com/glossary/suspicious-transaction-report.md): گزارشی که نهاد مالی درباره تراکنش یا رفتاری که احتمال پولشویی یا جرم مالی در آن می‌رود، به مرجع ذی‌صلاح می‌دهد.
- [رویکرد مبتنی بر ریسک (Risk-based approach)](https://iranopenfinance.com/glossary/risk-based-approach.md): تنظیم شدت کنترل‌ها بر اساس میزان ریسک؛ کنترل سخت‌تر برای ریسک بیشتر و ساده‌تر برای ریسک کمتر.
- [ریسک اعتباری (Credit risk)](https://iranopenfinance.com/glossary/credit-risk.md): احتمال زیانی که از ناتوانی یا خودداری وام‌گیرنده یا بدهکار از بازپرداخت کامل و به‌موقع بدهی‌اش ناشی می‌شود.
- [ریسک نقدینگی (Liquidity risk)](https://iranopenfinance.com/glossary/liquidity-risk.md): خطر این‌که یک نهاد یا فرد در زمان لازم پول نقد کافی برای پرداخت تعهداتش نداشته باشد، حتی اگر دارایی داشته باشد.
- [ریسک عملیاتی (Operational risk)](https://iranopenfinance.com/glossary/operational-risk.md): خطر زیان ناشی از خطای انسانی، نقص فرایند، خرابی سیستم یا رخدادهای بیرونی مثل آتش‌سوزی و قطعی.
- [ریسک طرف مقابل (Counterparty risk)](https://iranopenfinance.com/glossary/counterparty-risk.md): خطر این‌که طرف دیگر یک معامله، پیش از تسویه کامل، به تعهدش عمل نکند و طرف مقابل زیان ببیند.
- [تداوم کسب‌وکار (Business continuity)](https://iranopenfinance.com/glossary/business-continuity.md): برنامه‌ریزی برای این‌که خدمات حیاتی سازمان در بحران‌ها و قطعی‌ها ادامه یابد یا سریع بازگردد.

### بازنشستگی و پس‌انداز
- [بازنشستگی (Retirement)](https://iranopenfinance.com/glossary/retirement.md): دوره‌ای از زندگی که فرد پس از سال‌ها کار و پرداخت حق بیمه، از کار کناره می‌گیرد و با دریافت مستمری زندگی می‌کند.
- [صندوق بازنشستگی (Pension fund)](https://iranopenfinance.com/glossary/pension-fund.md): نهادی که حق بیمه یا کسورات شاغلان را جمع و سرمایه‌گذاری می‌کند و در دوران بازنشستگی به آن‌ها مستمری می‌پردازد.
- [بیمه اجتماعی (Social insurance)](https://iranopenfinance.com/glossary/social-insurance.md): نظامی همگانی که با مشارکت شاغلان و کارفرمایان، افراد را در برابر پیری، بیماری، از کارافتادگی و فوت حمایت می‌کند.
- [تأمین اجتماعی (Social Security Organization (Iran))](https://iranopenfinance.com/glossary/social-security-organization.md): بزرگ‌ترین نهاد بیمه اجتماعی ایران که کارگران و بسیاری از شاغلان غیردولتی را در برابر پیری، بیماری و حوادث پوشش می‌دهد.
- [سابقه بیمه (Insurance record (contribution history))](https://iranopenfinance.com/glossary/insurance-record.md): مدت زمانی که برای فرد حق بیمه پرداخت و در صندوق ثبت شده است و مبنای بسیاری از حقوق بیمه‌ای اوست.
- [حق بیمه تأمین اجتماعی (Social security contribution)](https://iranopenfinance.com/glossary/social-security-contribution.md): مبلغی که بر پایه دستمزد، سهمی از آن را بیمه‌شده و سهمی را کارفرما به صندوق تأمین اجتماعی می‌پردازند.
- [مستمری (Pension (annuity payment))](https://iranopenfinance.com/glossary/pension.md): مبلغی که صندوق بازنشستگی به‌طور منظم و معمولاً ماهانه به بازنشسته، از کارافتاده یا بازماندگان او می‌پردازد.
- [مستمری‌بگیر (Pensioner (pension recipient))](https://iranopenfinance.com/glossary/pensioner.md): کسی که از یک صندوق بیمه یا بازنشستگی به‌طور منظم مستمری دریافت می‌کند؛ بازنشسته، از کارافتاده یا بازمانده.
- [بازماندگان (Survivors (survivors' pension))](https://iranopenfinance.com/glossary/survivors-pension.md): خانواده واجد شرایط بیمه‌شده یا مستمری‌بگیر متوفی که طبق ضوابط صندوق، مستمری او به آن‌ها می‌رسد.
- [از کارافتادگی (Disability (disability pension))](https://iranopenfinance.com/glossary/disability-pension.md): وضعیتی که بیمه‌شده بر اثر بیماری یا حادثه توان کار خود را کلی یا جزئی از دست می‌دهد و طبق ضوابط، مستمری یا غرامت می‌گیرد.
- [پس‌انداز بلندمدت (Long-term saving)](https://iranopenfinance.com/glossary/long-term-saving.md): کنار گذاشتن منظم بخشی از درآمد برای هدف‌هایی دور مثل بازنشستگی، با تکیه بر زمان و بازده مرکب.
- [سود مرکب (Compound interest)](https://iranopenfinance.com/glossary/compound-interest.md): سودی که علاوه بر اصل سرمایه، به سودهای قبلی هم تعلق می‌گیرد و باعث رشد شتابان پس‌انداز در طول زمان می‌شود.
- [تورم و قدرت خرید (Inflation and purchasing power)](https://iranopenfinance.com/glossary/inflation-purchasing-power.md): تورم یعنی افزایش عمومی قیمت‌ها؛ نتیجه‌اش کاهش قدرت خرید پول است، یعنی با همان مبلغ، کالای کمتری می‌توان خرید.
- [برنامه‌ریزی بازنشستگی (Retirement planning)](https://iranopenfinance.com/glossary/retirement-planning.md): تعیین هدف مالی برای دوران پس از کار و چیدن مسیر بیمه، پس‌انداز و سرمایه‌گذاری برای رسیدن به آن.
- [بیمه اختیاری (Voluntary social insurance)](https://iranopenfinance.com/glossary/voluntary-insurance.md): امکانی برای کسانی که مشمول بیمه اجباری نیستند تا خودشان حق بیمه را بپردازند و سابقه بیمه خود را ادامه دهند.
- [بیمه مشاغل آزاد (Self-employed social insurance)](https://iranopenfinance.com/glossary/self-employed-insurance.md): پوشش تأمین اجتماعی برای صاحبان کسب‌وکار و مشاغل آزاد که کارفرمایی ندارند و حق بیمه را خودشان می‌پردازند.
- [بازنشستگی تکمیلی (Supplementary pension)](https://iranopenfinance.com/glossary/supplementary-pension.md): لایه‌ای اضافه بر بیمه پایه که با پرداخت‌های داوطلبانه یا مشترک، درآمد بیشتری برای دوران بازنشستگی فراهم می‌کند.
- [کسورات بازنشستگی (Pension deductions)](https://iranopenfinance.com/glossary/pension-deductions.md): مبلغی که از حقوق کارکنان مشمول صندوق‌های بازنشستگی کسر و همراه سهم دستگاه به صندوق واریز می‌شود.
- [صندوق‌های بازنشستگی کشوری و لشکری (Civil servants' and armed forces' pension funds)](https://iranopenfinance.com/glossary/civil-military-pension-funds.md): صندوق‌هایی که بازنشستگی کارکنان دولت و نیروهای مسلح را بر عهده دارند و منابعشان از کسورات و سهم دولت است.
- [انتقال سابقه (Transfer of insurance record)](https://iranopenfinance.com/glossary/record-transfer.md): جابه‌جایی سابقه بیمه یا خدمت فرد از یک صندوق بازنشستگی به صندوق دیگر هنگام تغییر شغل یا نوع استخدام.
- [خرید سابقه (Buying back insurance record)](https://iranopenfinance.com/glossary/record-buyback.md): پرداخت حق بیمه یا کسورات برای دوره‌هایی که بیمه ثبت نشده، تا آن دوره‌ها طبق ضوابط به سابقه فرد اضافه شود.
- [تعدیل مستمری (Pension indexation)](https://iranopenfinance.com/glossary/pension-indexation.md): افزایش دوره‌ای مستمری برای جبران اثر تورم و حفظ قدرت خرید بازنشستگان و سایر مستمری‌بگیران.
- [طرح مزایای معین (Defined benefit plan)](https://iranopenfinance.com/glossary/defined-benefit.md): طرح بازنشستگی‌ای که مستمری آینده با فرمولی از پیش تعیین‌شده، بر پایه دستمزد و سابقه، محاسبه می‌شود.
- [طرح مشارکت معین (Defined contribution plan)](https://iranopenfinance.com/glossary/defined-contribution.md): طرح بازنشستگی‌ای که میزان واریز مشخص است، اما مبلغ نهایی به موجودی حساب و بازده سرمایه‌گذاری آن بستگی دارد.
- [نظام توزیعی (Pay-as-you-go (PAYG) pension system)](https://iranopenfinance.com/glossary/pay-as-you-go.md): روشی که در آن حق بیمه شاغلان امروز، مستقیماً صرف پرداخت مستمری بازنشستگان امروز می‌شود.
- [نظام اندوخته‌گذاری (Funded pension system)](https://iranopenfinance.com/glossary/funded-pension.md): روشی که در آن حق بیمه هر فرد انباشته و سرمایه‌گذاری می‌شود تا مستمری آینده از محل همین اندوخته پرداخت شود.
- [ارزیابی اکچوئری (Actuarial valuation)](https://iranopenfinance.com/glossary/actuarial-valuation.md): برآورد علمی تعهدات آینده یک صندوق بازنشستگی در برابر منابع آن، برای سنجش پایداری مالی صندوق.

### حسابداری و گزارشگری
- [سند حسابداری (Accounting voucher (journal voucher))](https://iranopenfinance.com/glossary/accounting-voucher.md): برگه‌ای که یک رویداد مالی را با تاریخ، شرح، حساب‌های درگیر و مبالغ بدهکار و بستانکار ثبت و مستند می‌کند.
- [بدهکار و بستانکار (Debit and credit)](https://iranopenfinance.com/glossary/debit-and-credit.md): دو سمت هر ثبت حسابداری؛ هر رویداد مالی دست‌کم یک حساب را بدهکار و یک حساب را بستانکار می‌کند.
- [ثبت دوطرفه (Double-entry bookkeeping)](https://iranopenfinance.com/glossary/double-entry-bookkeeping.md): روشی که در آن هر رویداد مالی دست‌کم در دو حساب، یکی بدهکار و یکی بستانکار، با مبلغ برابر ثبت می‌شود.
- [دفتر روزنامه (General journal)](https://iranopenfinance.com/glossary/general-journal.md): دفتری که رویدادهای مالی را به ترتیب تاریخ وقوع، یکی پس از دیگری و با حساب‌های بدهکار و بستانکار ثبت می‌کند.
- [دفتر کل (General ledger)](https://iranopenfinance.com/glossary/general-ledger.md): دفتری که ثبت‌ها را به تفکیک هر حساب جمع می‌کند تا مانده هر حساب در هر لحظه معلوم باشد.
- [تراز آزمایشی (Trial balance)](https://iranopenfinance.com/glossary/trial-balance.md): فهرست مانده همه حساب‌های دفتر کل در یک تاریخ، برای کنترل برابری جمع بدهکار و بستانکار.
- [صورت‌های مالی (Financial statements)](https://iranopenfinance.com/glossary/financial-statements.md): مجموعه گزارش‌هایی که وضعیت مالی، عملکرد و جریان نقد یک واحد اقتصادی را در یک دوره نشان می‌دهد.
- [ترازنامه (Balance sheet)](https://iranopenfinance.com/glossary/balance-sheet.md): گزارشی که دارایی‌ها، بدهی‌ها و حقوق مالکانه یک واحد اقتصادی را در یک تاریخ مشخص نشان می‌دهد.
- [حقوق مالکانه (Equity (owners' equity))](https://iranopenfinance.com/glossary/equity.md): سهم صاحبان یک واحد اقتصادی از دارایی‌های آن، پس از کسر همه بدهی‌ها.
- [صورت سود و زیان (Income statement (profit and loss))](https://iranopenfinance.com/glossary/income-statement.md): گزارشی که درآمدها و هزینه‌های یک دوره را کنار هم می‌گذارد و سود یا زیان آن دوره را نشان می‌دهد.
- [صورت جریان وجوه نقد (Cash flow statement)](https://iranopenfinance.com/glossary/cash-flow-statement.md): گزارشی که ورود و خروج واقعی پول نقد در یک دوره را به تفکیک فعالیت‌های عملیاتی، سرمایه‌گذاری و تأمین مالی نشان می‌دهد.
- [دارایی جاری (Current assets)](https://iranopenfinance.com/glossary/current-assets.md): دارایی‌هایی که انتظار می‌رود در چرخه عادی کسب‌وکار یا در کوتاه‌مدت به پول نقد تبدیل یا مصرف شوند.
- [بدهی جاری (Current liabilities)](https://iranopenfinance.com/glossary/current-liabilities.md): تعهداتی که انتظار می‌رود در چرخه عادی کسب‌وکار یا در کوتاه‌مدت پرداخت شوند.
- [سرمایه در گردش (Working capital)](https://iranopenfinance.com/glossary/working-capital.md): تفاوت دارایی‌های جاری و بدهی‌های جاری؛ منابعی که کسب‌وکار برای گرداندن کار روزمره در اختیار دارد.
- [مبنای نقدی (Cash basis of accounting)](https://iranopenfinance.com/glossary/cash-basis.md): روش حسابداری که درآمد و هزینه را فقط هنگام دریافت یا پرداخت واقعی پول ثبت می‌کند.
- [مبنای تعهدی (Accrual basis of accounting)](https://iranopenfinance.com/glossary/accrual-basis.md): روش حسابداری که درآمد و هزینه را هنگام تحقق و وقوع ثبت می‌کند، نه هنگام دریافت یا پرداخت پول.
- [استهلاک (Depreciation)](https://iranopenfinance.com/glossary/depreciation.md): تقسیم بهای یک دارایی بلندمدت، مثل ساختمان یا دستگاه، به عنوان هزینه در طول سال‌های استفاده از آن.
- [مغایرت‌گیری بانکی (Bank reconciliation)](https://iranopenfinance.com/glossary/bank-reconciliation.md): مقایسه مانده و گردش حساب بانک در دفاتر شرکت با صورتحساب بانک و یافتن و توضیح اختلاف‌ها.
- [کد اقتصادی (Economic code (tax registration number))](https://iranopenfinance.com/glossary/economic-code.md): شناسه‌ای که فعال اقتصادی با آن در نظام مالیاتی شناخته می‌شود و در صورتحساب‌های رسمی درج می‌شود.
- [مالیات بر ارزش افزوده (Value added tax (VAT))](https://iranopenfinance.com/glossary/value-added-tax.md): مالیاتی بر مصرف که در هر مرحله از زنجیره تولید و توزیع، فقط بر ارزشی که آن مرحله اضافه کرده اعمال می‌شود.
- [صورتحساب الکترونیکی (Electronic invoice (e-invoice))](https://iranopenfinance.com/glossary/electronic-invoice.md): صورتحساب فروش که به صورت داده ساخت‌یافته صادر و برای سامانه مالیاتی ارسال می‌شود، به جای فاکتور کاغذی.
- [سامانه مؤدیان (Taxpayers' system (Iran e-invoicing platform))](https://iranopenfinance.com/glossary/taxpayers-system.md): سامانه مالیاتی که صورتحساب‌های الکترونیکی فروشندگان را دریافت، ثبت و با اطلاعات خریداران تطبیق می‌دهد.
- [اظهارنامه مالیاتی (Tax return)](https://iranopenfinance.com/glossary/tax-return.md): گزارشی که مؤدی درباره درآمد، هزینه و مالیات خود برای یک دوره به سازمان مالیاتی ارائه می‌کند.
- [بستن حساب‌ها (Closing the books (period-end close))](https://iranopenfinance.com/glossary/closing-the-books.md): مجموعه کارهای پایان دوره مالی برای نهایی کردن ثبت‌ها، انتقال مانده‌های موقت و آماده‌سازی صورت‌های مالی.
- [حسابرسی (Audit)](https://iranopenfinance.com/glossary/audit.md): بررسی نظام‌مند شواهد برای اظهارنظر درباره این‌که آیا صورت‌های مالی یا فرایندها درست و مطابق معیارها هستند.
- [حسابرس مستقل (Independent auditor)](https://iranopenfinance.com/glossary/independent-auditor.md): حسابرسی بیرون از شرکت که بی‌طرفانه درباره درستی صورت‌های مالی آن اظهارنظر می‌کند.
- [تسعیر ارز (Foreign currency translation / remeasurement)](https://iranopenfinance.com/glossary/foreign-currency-translation.md): تبدیل مبالغ ارزی دارایی‌ها، بدهی‌ها و معاملات به پول گزارشگری با نرخ مناسب، در حسابداری.

### تجارت و زنجیره تأمین
- [زنجیره تأمین (Supply chain)](https://iranopenfinance.com/glossary/supply-chain.md): مجموعه همه حلقه‌هایی که کالا از مواد اولیه تا دست مصرف‌کننده از آن‌ها عبور می‌کند، همراه با جریان پول و اسناد.
- [تأمین‌کننده (Supplier)](https://iranopenfinance.com/glossary/supplier.md): شخص یا شرکتی که کالا، مواد اولیه یا خدمات مورد نیاز یک کسب‌وکار دیگر را فراهم می‌کند و در ازای آن پول می‌گیرد.
- [خریدار عمده (Bulk buyer / anchor buyer)](https://iranopenfinance.com/glossary/wholesale-buyer.md): کسب‌وکاری که کالا را در حجم زیاد از تأمین‌کنندگان می‌خرد و معمولاً در تعیین شرایط و مهلت پرداخت دست بالا را دارد.
- [پیش‌فاکتور (Proforma invoice)](https://iranopenfinance.com/glossary/proforma-invoice.md): سندی که فروشنده پیش از فروش قطعی صادر می‌کند و کالا، قیمت و شرایط پیشنهادی را برای بررسی خریدار نشان می‌دهد.
- [سفارش خرید (Purchase order (PO))](https://iranopenfinance.com/glossary/purchase-order.md): سندی که خریدار برای فروشنده می‌فرستد و در آن رسماً کالا، مقدار، قیمت و شرایط تحویل مورد نظرش را سفارش می‌دهد.
- [فاکتور (Invoice)](https://iranopenfinance.com/glossary/commercial-invoice.md): سندی که فروشنده پس از فروش صادر می‌کند و کالا یا خدمت، مبلغ و شرایط پرداخت را ثبت می‌کند؛ یعنی خریدار بدهکار شده است.
- [فروش نسیه (Credit sale)](https://iranopenfinance.com/glossary/credit-sale.md): فروشی که کالا همین حالا تحویل می‌شود ولی پول آن بعداً، در یک یا چند نوبت، پرداخت می‌شود.
- [مهلت پرداخت تجاری (Trade payment terms)](https://iranopenfinance.com/glossary/trade-payment-terms.md): مدتی که فروشنده به خریدار فرصت می‌دهد تا پس از تحویل کالا یا صدور فاکتور، پول آن را بپردازد.
- [پیش‌پرداخت تجاری (Trade advance payment)](https://iranopenfinance.com/glossary/trade-advance-payment.md): بخشی از پول معامله که خریدار پیش از تحویل کالا یا انجام کار به فروشنده می‌پردازد تا کار شروع شود.
- [بارنامه (Bill of lading / waybill)](https://iranopenfinance.com/glossary/bill-of-lading.md): سندی که شرکت حمل صادر می‌کند و نشان می‌دهد چه باری، از کجا، برای چه کسی و به چه مقصدی تحویل گرفته شده است.
- [بارگیری و تحویل (Loading and delivery)](https://iranopenfinance.com/glossary/loading-and-delivery.md): مراحل سوار کردن کالا برای حمل و سپردن آن به خریدار؛ لحظه‌ای که معمولاً ریسک و مسئولیت کالا بین طرفین جابه‌جا می‌شود.
- [انبار و قبض انبار (Warehouse and warehouse receipt)](https://iranopenfinance.com/glossary/warehouse-receipt.md): سندی که انباردار در برابر کالای سپرده‌شده صادر می‌کند و نشان می‌دهد چه کالایی، به چه مقدار، برای چه کسی نگه‌داری می‌شود.
- [کالای امانی (Consignment goods)](https://iranopenfinance.com/glossary/consignment-goods.md): کالایی که صاحبش آن را نزد فروشنده می‌گذارد تا بفروشد، ولی مالکیتش تا لحظه فروش با صاحب اصلی می‌ماند.
- [حواله (Transfer order (havaleh))](https://iranopenfinance.com/glossary/havaleh.md): دستوری که به یک نفر یا نهاد داده می‌شود تا پول یا کالایی را به جای صادرکننده، به شخص دیگری بپردازد یا تحویل دهد.
- [سرمایه در گردش تجاری (Trade working capital)](https://iranopenfinance.com/glossary/trade-working-capital.md): پولی که در چرخه خرید، نگه‌داری موجودی و فروش نسیه یک کسب‌وکار خوابیده و تا وصول مطالبات آزاد نمی‌شود.
- [ضمانت حسن انجام کار (Performance guarantee)](https://iranopenfinance.com/glossary/performance-guarantee-concept.md): تضمینی که فروشنده یا پیمانکار می‌دهد تا اگر تعهدش را درست و به‌موقع انجام نداد، خریدار بتواند خسارتش را جبران کند.
- [تأمین مالی زنجیره تأمین (Supply chain finance)](https://iranopenfinance.com/glossary/supply-chain-finance.md): مجموعه روش‌هایی که با تکیه بر معاملات واقعی بین خریدار و فروشنده، نقدینگی حلقه‌های زنجیره تأمین را زودتر فراهم می‌کند.
- [تنزیل اسناد (Discounting of trade documents)](https://iranopenfinance.com/glossary/invoice-discounting.md): دریافت پول یک سند مدت‌دار، مثل چک یا برات یا فاکتور، پیش از سررسید آن، در ازای کسر مبلغی به‌عنوان هزینه زمان.
- [فاکتورینگ (Factoring)](https://iranopenfinance.com/glossary/factoring.md): فروش یا واگذاری مطالبات تجاری یک کسب‌وکار به یک نهاد مالی تا پول آن‌ها پیش از سررسید دریافت شود.
- [فاکتورینگ معکوس (Reverse factoring)](https://iranopenfinance.com/glossary/reverse-factoring.md): روشی که خریدار بزرگ فاکتورهای تأمین‌کنندگانش را تأیید می‌کند تا آن‌ها با تکیه بر اعتبار خریدار، زودتر پول بگیرند.
- [اعتبار اسنادی (LC) (Letter of credit (LC))](https://iranopenfinance.com/glossary/letter-of-credit.md): تعهد بانک به پرداخت پول به فروشنده، به شرط این‌که فروشنده اسناد مشخص‌شده را مطابق شرایط اعتبار ارائه کند.
- [اعتبار اسنادی داخلی ریالی (Domestic rial letter of credit)](https://iranopenfinance.com/glossary/domestic-rial-lc.md): نوعی اعتبار اسنادی که برای معامله بین خریدار و فروشنده داخلی و با پول ریالی گشایش می‌شود.
- [برات اعتباری (Bank-backed credit bill)](https://iranopenfinance.com/glossary/credit-bill.md): براتی مدت‌دار که با پشتیبانی بانک برای پرداخت بهای خرید صادر می‌شود و فروشنده می‌تواند پیش از سررسید آن را تنزیل کند.
- [اوراق گام (GAM certificates (productive credit certificates))](https://iranopenfinance.com/glossary/gam-bonds.md): گواهی اعتبار مولد؛ ابزاری مدت‌دار که بانک به نفع تولیدکننده صادر می‌کند تا بدهی او به تأمین‌کنندگانش پرداخت شود.
- [تأمین مالی بر پایه موجودی (Inventory finance)](https://iranopenfinance.com/glossary/inventory-finance.md): گرفتن تسهیلات با وثیقه قرار دادن کالا یا مواد اولیه‌ای که در انبار موجود است، به جای انتظار برای فروش آن.
- [تطبیق سه‌گانه (Three-way match)](https://iranopenfinance.com/glossary/three-way-match.md): کنترلی پیش از پرداخت که سفارش خرید، رسید کالا و فاکتور فروشنده را با هم مقایسه می‌کند تا فقط کالای سفارش‌داده و رسیده پرداخت شود.
- [تنزیل پویا (Dynamic discounting)](https://iranopenfinance.com/glossary/dynamic-discounting.md): روشی که خریدار زودتر از موعد به تأمین‌کننده پرداخت می‌کند و در عوض تخفیفی می‌گیرد که با زودتر شدن پرداخت بیشتر می‌شود.

### عامل هوشمند و حکمرانی
- [عامل هوشمند (AI agent)](https://iranopenfinance.com/glossary/ai-agent.md): نرم‌افزاری مبتنی بر هوش مصنوعی که هدفی را دنبال می‌کند و برای رسیدن به آن، خودش گام‌ها را برمی‌دارد و از ابزارها استفاده می‌کند.
- [مدل زبانی (Language model (LLM))](https://iranopenfinance.com/glossary/language-model.md): مدلی از هوش مصنوعی که با دیدن حجم بزرگی از متن یاد گرفته متن تولید کند، بفهمد و به پرسش‌ها پاسخ دهد.
- [توهم مدل (Model hallucination)](https://iranopenfinance.com/glossary/model-hallucination.md): وقتی مدل هوش مصنوعی پاسخی نادرست یا ساختگی را با لحنی مطمئن و باورپذیر ارائه می‌کند.
- [ابزار عامل (Agent tools / tool calling)](https://iranopenfinance.com/glossary/agent-tool-calling.md): توانایی عامل هوشمند برای فراخوانی سرویس‌ها و عملیات مشخص، مثل خواندن داده یا ثبت یک درخواست، به جای فقط تولید متن.
- [هویت عامل (Agent identity)](https://iranopenfinance.com/glossary/agent-identity.md): شناسه مشخص و قابل‌ردیابی یک عامل هوشمند که نشان می‌دهد این عامل کیست، از طرف چه کسی کار می‌کند و چه کسی مسئول آن است.
- [اختیار و تفویض (Authority and delegation)](https://iranopenfinance.com/glossary/authority-delegation.md): این‌که عامل هوشمند اجازه انجام چه کارهایی را دارد و این اجازه را چه کسی، برای چه مدت و در چه محدوده‌ای به او سپرده است.
- [سیاست (Policy)](https://iranopenfinance.com/glossary/agent-policy.md): مجموعه قواعد صریحی که پیش از هر اقدام بررسی می‌شود و تعیین می‌کند عامل در چه شرایطی چه کاری را مجاز است انجام دهد.
- [سقف اختیار (Authority limit)](https://iranopenfinance.com/glossary/authority-limit.md): حد بالایی که یک عامل در هر اقدام یا در یک بازه زمانی نمی‌تواند از آن فراتر برود، مثل سقف مبلغ یا تعداد عملیات.
- [حداقل دسترسی (Least privilege)](https://iranopenfinance.com/glossary/least-privilege.md): اصلی امنیتی که می‌گوید هر کاربر، سامانه یا عامل فقط باید همان دسترسی‌هایی را داشته باشد که برای کارش واقعاً لازم است.
- [انسان در حلقه (Human in the loop)](https://iranopenfinance.com/glossary/human-in-the-loop.md): طراحی‌ای که در آن انسان در نقاط مشخصی از کار یک سامانه هوشمند حضور دارد و می‌تواند بررسی، اصلاح یا متوقف کند.
- [تأیید انسانی (Human approval)](https://iranopenfinance.com/glossary/human-approval.md): مرحله‌ای که در آن اقدام پیشنهادی عامل هوشمند، پیش از اجرا، باید از سوی یک انسان مسئول بررسی و تأیید شود.
- [دکمه توقف (Kill switch)](https://iranopenfinance.com/glossary/kill-switch.md): سازوکاری که با آن می‌توان یک عامل هوشمند یا همه عملیات آن را فوراً متوقف کرد، بدون این‌که به همکاری خود عامل نیازی باشد.
- [ردپای شواهد (Evidence trail)](https://iranopenfinance.com/glossary/evidence-trail.md): ثبت کامل و غیرقابل‌دستکاری این‌که یک عامل چه کرد، به استناد چه اختیار و داده‌ای، و چه نتیجه‌ای گرفت.
- [توضیح‌پذیری (Explainability)](https://iranopenfinance.com/glossary/explainability.md): توانایی یک سامانه هوشمند برای ارائه دلیلی قابل‌فهم برای خروجی یا تصمیمش، به کاربر، ناظر یا ممیز.
- [ارزیابی مدل (Model evaluation)](https://iranopenfinance.com/glossary/model-evaluation.md): آزمودن نظام‌مند یک مدل یا عامل هوشمند با نمونه‌های مشخص، برای سنجیدن دقت، ایمنی و رفتار آن پیش و پس از استفاده.
- [سوگیری (Bias (in AI))](https://iranopenfinance.com/glossary/ai-bias.md): رفتار ناعادلانه یا نامتوازن یک مدل با گروه‌های مختلف، که معمولاً از داده‌های آموزشی یا طراحی سامانه می‌آید.
- [حریم داده در هوش مصنوعی (Data privacy in AI)](https://iranopenfinance.com/glossary/ai-data-privacy.md): حفاظت از داده‌های شخصی و مالی در همه مراحل کار با هوش مصنوعی، از آموزش مدل تا ورودی‌ها، خروجی‌ها و سوابق.
- [حمله تزریق دستور (Prompt injection)](https://iranopenfinance.com/glossary/prompt-injection.md): حمله‌ای که در آن دستورهای مخرب در متن یا داده‌ای که عامل می‌خواند پنهان می‌شود تا رفتار عامل را منحرف کند.
- [محافظ (Guardrail)](https://iranopenfinance.com/glossary/guardrail.md): کنترل‌هایی که ورودی، خروجی یا اقدام‌های یک مدل یا عامل را بررسی می‌کنند تا از رفتار ناامن یا خارج از چارچوب جلوگیری شود.
- [آزمون عامل در شبیه‌ساز (Agent testing in a simulator)](https://iranopenfinance.com/glossary/agent-simulator-testing.md): اجرای عامل هوشمند در محیطی با داده نمونه و بدون اثر واقعی، تا رفتارش پیش از اتصال به سامانه‌های واقعی سنجیده شود.
- [عامل‌های چندگانه (Multi-agent systems)](https://iranopenfinance.com/glossary/multi-agent-systems.md): سامانه‌ای که در آن چند عامل هوشمند، هر کدام با نقش و اختیار خود، برای انجام یک کار بزرگ‌تر با هم همکاری می‌کنند.
- [نظارت پس از اجرا (Post-execution monitoring)](https://iranopenfinance.com/glossary/post-execution-monitoring.md): بررسی مداوم اقدام‌هایی که عامل‌های هوشمند انجام داده‌اند، برای یافتن خطا، الگوی غیرعادی یا سوءاستفاده پس از وقوع.
- [رانش مدل (Model drift)](https://iranopenfinance.com/glossary/model-drift.md): افت تدریجی کیفیت یا تغییر رفتار یک مدل در طول زمان، چون داده‌ها و شرایط دنیای واقعی با زمان ساخت آن فرق کرده است.
- [مسئولیت‌پذیری (Accountability)](https://iranopenfinance.com/glossary/accountability.md): اصلی که می‌گوید برای هر تصمیم یا اقدام یک سامانه هوشمند، شخص یا سازمان مشخصی پاسخ‌گوست، نه خود ماشین.
- [ممیزی الگوریتم (Algorithm audit)](https://iranopenfinance.com/glossary/algorithm-audit.md): بررسی مستقل و نظام‌مند یک سامانه هوشمند برای اطمینان از درستی، انصاف، امنیت و پایبندی آن به سیاست‌ها و مقررات.
- [حکمرانی هوش مصنوعی (AI governance)](https://iranopenfinance.com/glossary/ai-governance.md): چارچوب قواعد، نقش‌ها و فرایندهایی که تعیین می‌کند یک سازمان چگونه هوش مصنوعی را امن، منصفانه و پاسخ‌گو به کار بگیرد.
- [مدیریت ریسک هوش مصنوعی (AI risk management)](https://iranopenfinance.com/glossary/ai-risk-management.md): شناسایی، سنجش و کنترل خطرهایی که به‌کارگیری هوش مصنوعی برای مشتری، سازمان و بازار ایجاد می‌کند، در تمام عمر سامانه.

## Podcast episodes
- [یک دقیقه با ایران اوپن فاینانس™، قسمت ۴۰: ثبت دوطرفه](https://iranopenfinance.com/podcasts/term-double-entry-bookkeeping.md): روشی که در آن هر رویداد مالی دست‌کم در دو حساب، یکی بدهکار و یکی بستانکار، با مبلغ برابر ثبت می‌شود. (حسابداری و گزارشگری)
- [مجوز ISC و 0BSD: سهل‌گیرتر از این نمی‌شود](https://iranopenfinance.com/podcasts/legal-licensing-2026-11-08.md): ISC همان کار MIT و BSD دوبندی را با متنی کوتاه‌تر انجام می‌دهد. 0BSD حتی شرط حفظ متن کپی‌رایت را هم برمی‌دارد. کجا به این دو برمی‌خوریم؟ به‌علاوه تقویم کاری هفته: ۵ روز کاری.
- [کلید یکتایی در پرداخت: چرا یک درخواست هرگز نباید دو بار پول کم کند](https://iranopenfinance.com/podcasts/week-2026-11-07.md): شبکه قطع می‌شود و درخواست‌ها دوباره فرستاده می‌شوند؛ کلید یکتایی تضمین می‌کند تلاش دوباره به برداشت دوباره تبدیل نشود. به‌علاوه تقویم کاری هفته ۱۶ آبان تا ۲۲ آبان ۱۴۰۵.
- [یک دقیقه با ایران اوپن فاینانس™، قسمت ۳۹: بیمه اجتماعی](https://iranopenfinance.com/podcasts/term-social-insurance.md): نظامی همگانی که با مشارکت شاغلان و کارفرمایان، افراد را در برابر پیری، بیماری، از کارافتادگی و فوت حمایت می‌کند. (بازنشستگی و پس‌انداز)
- [یک دقیقه با ایران اوپن فاینانس™، قسمت ۳۸: رمز یک‌بار مصرف](https://iranopenfinance.com/podcasts/term-one-time-password.md): رمزی که فقط برای یک ورود یا یک تراکنش و برای مدت کوتاهی معتبر است و پس از استفاده باطل می‌شود. (هویت، امنیت و ریسک)
- [یک دقیقه با ایران اوپن فاینانس™، قسمت ۳۷: تعطیل رسمی](https://iranopenfinance.com/podcasts/term-official-holiday.md): روزی که به‌طور رسمی تعطیل اعلام شده و بانک‌ها، ادارات و بازارها در آن کار عادی ندارند. (تقویم مالی و تسویه)
- [یک دقیقه با ایران اوپن فاینانس™، قسمت ۳۶: عقد](https://iranopenfinance.com/podcasts/term-islamic-contract.md): توافقی که با خواست دو طرف شکل می‌گیرد و برای هر دو حق و تعهد می‌سازد؛ پایهٔ همهٔ ابزارهای مالی اسلامی. (مالی اسلامی و صکوک)
- [شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات پرداخت: تعریف، مجوز و قواعد](https://iranopenfinance.com/podcasts/legal-regulatory-2026-11-04.md): پی‌اس‌پی ابزار پذیرش را به فروشنده می‌دهد و تراکنش را به شبکه می‌رساند. واژه‌نامه شاپرک چه تعریفی از آن دارد و کدام اسناد بانک مرکزی بر آن حاکم است؟ به‌علاوه تقویم کاری هفته: ۶ روز کاری.
- [یک دقیقه با ایران اوپن فاینانس™، قسمت ۳۵: شبا](https://iranopenfinance.com/podcasts/term-shaba.md): شماره حساب بانکی ایران در قالب استاندارد بین‌المللی که بانک و حساب را با هم مشخص می‌کند. (بانکداری و حساب)
- [یک دقیقه با ایران اوپن فاینانس™، قسمت ۳۴: اهلیت](https://iranopenfinance.com/podcasts/term-legal-capacity.md): شایستگی قانونی یک شخص برای داشتن حق و به‌کار بردن آن، مانند بستن قرارداد یا انجام معاملات مالی. (حقوقی و مقرراتی)
- [برق، آب و خدمات شهری: قبض‌های فراوان و وصولی قابل پیش‌بینی](https://iranopenfinance.com/podcasts/sectors-2026-11-02.md): شرکت‌های خدمات شهری هر دوره با انبوه قبض و مشترک سروکار دارند؛ شناسه پرداخت، برداشت مستقیم و تقسیط بدهی وصول را بهتر و هزینه پیگیری را کمتر می‌کنند. به‌علاوه تقویم کاری هفته: ۶ روز کاری.
- [یک دقیقه با ایران اوپن فاینانس™، قسمت ۳۳: بیمه‌گر](https://iranopenfinance.com/podcasts/term-insurer.md): شرکت بیمه‌ای که در ازای دریافت حق بیمه، جبران خسارت یا پرداخت مبلغ مشخصی را در صورت وقوع حادثه تعهد می‌کند. (بیمه)
- [BSD دو بندی و سه بندی: تفاوت در یک بند درباره نام](https://iranopenfinance.com/podcasts/legal-licensing-2026-11-01.md): BSD-2-Clause و BSD-3-Clause هر دو سهل‌گیرند و به MIT نزدیک؛ نسخه سه‌بندی یک شرط اضافه دارد: از نام صاحبان اثر برای تبلیغ محصول مشتق استفاده نکنید. به‌علاوه تقویم کاری هفته: ۶ روز کاری.
- [شماره شبا را قبل از انتقال پول چطور اعتبارسنجی کنیم؟](https://iranopenfinance.com/podcasts/week-2026-10-31.md): شبا از IR و ۲۴ رقم ساخته شده و دو رقم کنترلی دارد؛ با بررسی mod-97 می‌شود بسیاری از اشتباه‌های تایپی را پیش از ارسال پول گرفت. به‌علاوه تقویم کاری هفته ۹ آبان تا ۱۵ آبان ۱۴۰۵.
- [یک دقیقه با ایران اوپن فاینانس™، قسمت ۳۲: بانکداری باز](https://iranopenfinance.com/podcasts/term-open-banking.md): مدلی که در آن بانک‌ها با رضایت مشتری، داده و خدمات حساب را از طریق ای‌پی‌آی در اختیار شرکت‌های دیگر می‌گذارند. (اوپن فاینانس و API)
- [یک دقیقه با ایران اوپن فاینانس™، قسمت ۳۱: سهام](https://iranopenfinance.com/podcasts/term-share.md): ورقه‌ای که نشان‌دهنده مالکیت بخشی از سرمایه یک شرکت است و به دارنده‌اش حق سود و رأی می‌دهد. (بازار سرمایه)
- [یک دقیقه با ایران اوپن فاینانس™، قسمت ۳۰: قسط](https://iranopenfinance.com/podcasts/term-installment.md): هر یک از بخش‌های مساوی یا از پیش تعیین‌شده‌ای که یک بدهی یا وام در سررسیدهای مشخص با آن بازپرداخت می‌شود. (اعتبار، وام و خرید اقساطی)
- [یک دقیقه با ایران اوپن فاینانس™، قسمت ۲۹: کارتخوان](https://iranopenfinance.com/podcasts/term-pos.md): دستگاهی در فروشگاه که کارت بانکی را می‌خواند و مبلغ خرید را از حساب خریدار برمی‌دارد. (پرداخت و شبکه پرداخت)
- [شتاب: سوئیچ ملی کارت و قواعد عضویت بانک‌ها](https://iranopenfinance.com/podcasts/legal-regulatory-2026-10-28.md): شتاب کارت هر بانک را در خودپرداز و کارتخوان بانک دیگر قابل استفاده می‌کند. چه کسی می‌تواند عضو شود، تسویه چطور انجام می‌شود و قواعدش کجاست؟ به‌علاوه تقویم کاری هفته: ۶ روز کاری.
- [یک دقیقه با ایران اوپن فاینانس™، قسمت ۲۸: مدل زبانی](https://iranopenfinance.com/podcasts/term-language-model.md): مدلی از هوش مصنوعی که با دیدن حجم بزرگی از متن یاد گرفته متن تولید کند، بفهمد و به پرسش‌ها پاسخ دهد. (عامل هوشمند و حکمرانی)
- [یک دقیقه با ایران اوپن فاینانس™، قسمت ۲۷: تأمین‌کننده](https://iranopenfinance.com/podcasts/term-supplier.md): شخص یا شرکتی که کالا، مواد اولیه یا خدمات مورد نیاز یک کسب‌وکار دیگر را فراهم می‌کند و در ازای آن پول می‌گیرد. (تجارت و زنجیره تأمین)
- [معدن: ماشین‌آلات سنگین و درآمدی که دیر می‌رسد](https://iranopenfinance.com/podcasts/sectors-2026-10-26.md): معدن‌دار برای ماشین‌آلات، پیمانکاران و نگه‌داری ذخیره به سرمایه در گردش نیاز دارد؛ اجاره به شرط تملیک، پرداخت پیمانکاران و قبض انبار این فشار را کم می‌کنند. به‌علاوه تقویم کاری هفته: ۶ روز کاری.
- [یک دقیقه با ایران اوپن فاینانس™، قسمت ۲۶: بدهکار و بستانکار](https://iranopenfinance.com/podcasts/term-debit-and-credit.md): دو سمت هر ثبت حسابداری؛ هر رویداد مالی دست‌کم یک حساب را بدهکار و یک حساب را بستانکار می‌کند. (حسابداری و گزارشگری)
- [مجوز MIT: کوتاه، ساده و پرکاربرد](https://iranopenfinance.com/podcasts/legal-licensing-2026-10-25.md): MIT تقریباً همه‌چیز را آزاد می‌گذارد و فقط یک شرط دارد: متن کپی‌رایت و مجوز در همه نسخه‌ها بماند. این قسمت همان یک شرط را دقیق باز می‌کند. به‌علاوه تقویم کاری هفته: ۶ روز کاری.
- [جدول اقساط شمسی با سررسید روز کاری: ماه‌های ۳۱، ۳۰ و ۲۹ روزه](https://iranopenfinance.com/podcasts/week-2026-10-24.md): ساخت جدول اقساط در تقویم شمسی ساده به نظر می‌رسد، اما طول متفاوت ماه‌ها و افتادن سررسید روی تعطیلی، دو دام همیشگی آن است. به‌علاوه تقویم کاری هفته ۲ آبان تا ۸ آبان ۱۴۰۵.
- [یک دقیقه با ایران اوپن فاینانس™، قسمت ۲۵: صندوق بازنشستگی](https://iranopenfinance.com/podcasts/term-pension-fund.md): نهادی که حق بیمه یا کسورات شاغلان را جمع و سرمایه‌گذاری می‌کند و در دوران بازنشستگی به آن‌ها مستمری می‌پردازد. (بازنشستگی و پس‌انداز)
- [یک دقیقه با ایران اوپن فاینانس™، قسمت ۲۴: کد ملی](https://iranopenfinance.com/podcasts/term-national-id-code.md): شناسه یکتایی که به هر شهروند ایرانی داده می‌شود و در بیشتر خدمات مالی و اداری کلید شناسایی اوست. (هویت، امنیت و ریسک)
- [یک دقیقه با ایران اوپن فاینانس™، قسمت ۲۳: روز کاری](https://iranopenfinance.com/podcasts/term-business-day.md): روزی که بانک‌ها یا بازار باز هستند و تراکنش‌ها و تسویه‌ها در آن انجام می‌شود؛ نه آخر هفته است نه تعطیل رسمی. (تقویم مالی و تسویه)
- [یک دقیقه با ایران اوپن فاینانس™، قسمت ۲۲: بانکداری بدون ربا](https://iranopenfinance.com/podcasts/term-interest-free-banking.md): نظامی بانکی که به‌جای وام با بهره، منابع را در قالب عقدهای مشخص مانند مشارکت، مرابحه و اجاره به کار می‌گیرد. (مالی اسلامی و صکوک)
- [شاپرک: شبکه الکترونیکی پرداخت کارت و بازوی نظارتی بانک مرکزی](https://iranopenfinance.com/podcasts/legal-regulatory-2026-10-21.md): هر خرید کارتی از مسیری به نام شاپرک می‌گذرد. شاپرک چیست، چه زمانی تشکیل شد و سه کارکرد سوئیچ، نظارت و تسویه در آن چه معنایی دارد؟ به‌علاوه تقویم کاری هفته: ۶ روز کاری.
- [یک دقیقه با ایران اوپن فاینانس™، قسمت ۲۱: شماره حساب](https://iranopenfinance.com/podcasts/term-shomare-hesab.md): شماره‌ای که هر بانک به حساب‌های خودش می‌دهد و فقط درون همان بانک معنای کامل دارد. (بانکداری و حساب)
- [یک دقیقه با ایران اوپن فاینانس™، قسمت ۲۰: طرفین قرارداد](https://iranopenfinance.com/podcasts/term-contract-parties.md): اشخاص حقیقی یا حقوقی که قرارداد را می‌بندند و حقوق و تعهدات ناشی از آن مستقیماً به آن‌ها تعلق می‌گیرد. (حقوقی و مقرراتی)
- [نفت، گاز و انرژی: پروژه‌های بزرگ و پیمانکارانی که منتظر صورت‌وضعیت‌اند](https://iranopenfinance.com/podcasts/sectors-2026-10-19.md): تأخیر در پرداخت صورت‌وضعیت به کل زنجیره داخلی پیمانکاران و سازندگان منتقل می‌شود؛ صکوک پروژه، گردش کار صورت‌وضعیت و مدیریت ضمانت‌نامه جریان نقد را منظم می‌کنند. به‌علاوه تقویم کاری هفته: ۶ روز کاری.
- [یک دقیقه با ایران اوپن فاینانس™، قسمت ۱۹: حق بیمه](https://iranopenfinance.com/podcasts/term-insurance-premium.md): مبلغی که بیمه‌گذار در ازای پوشش بیمه‌ای، یکجا یا قسطی، به بیمه‌گر می‌پردازد. (بیمه)
- [مجوزهای سهل‌گیر در برابر کپی‌لفت: دو فلسفه با دو نتیجه متفاوت](https://iranopenfinance.com/podcasts/legal-licensing-2026-10-18.md): مجوزهای سهل‌گیر مثل MIT تقریباً هر استفاده‌ای را آزاد می‌گذارند؛ کپی‌لفت مثل GPL می‌خواهد نسخه‌های تغییریافته هم با همان شرایط آزاد بمانند. به‌علاوه تقویم کاری هفته: ۶ روز کاری.
- [رضایت کاربر برای دسترسی به داده مالی: محدود، زمان‌دار و قابل لغو](https://iranopenfinance.com/podcasts/week-2026-10-17.md): رضایت درست یعنی کاربر دقیقاً بداند چه داده‌ای، برای چه مدتی و به چه کسی داده می‌شود و هر وقت خواست بتواند آن را پس بگیرد. به‌علاوه تقویم کاری هفته ۲۵ مهر تا ۱ آبان ۱۴۰۵.
- [یک دقیقه با ایران اوپن فاینانس™، قسمت ۱۸: ای‌پی‌آی](https://iranopenfinance.com/podcasts/term-api.md): راهی استاندارد که یک نرم‌افزار با آن از نرم‌افزار دیگر داده می‌گیرد یا از آن می‌خواهد کاری انجام دهد. (اوپن فاینانس و API)
- [یک دقیقه با ایران اوپن فاینانس™، قسمت ۱۷: فرابورس](https://iranopenfinance.com/podcasts/term-farabourse.md): یکی از دو بازار اصلی اوراق بهادار ایران که علاوه بر سهام، بخش بزرگی از اوراق بدهی و ابزارهای مالی در آن معامله می‌شود. (بازار سرمایه)
- [یک دقیقه با ایران اوپن فاینانس™، قسمت ۱۶: تسهیلات](https://iranopenfinance.com/podcasts/term-banking-facilities.md): اصطلاح رسمی بانک‌ها برای هر نوع اعتبار و وامی که به مشتری داده می‌شود، از وام خرید کالا تا اعتبار سرمایه در گردش. (اعتبار، وام و خرید اقساطی)
- [یک دقیقه با ایران اوپن فاینانس™، قسمت ۱۵: شماره کارت](https://iranopenfinance.com/podcasts/term-shomare-kart.md): شماره‌ای که روی کارت بانکی حک شده و بانک صادرکننده و خود کارت را مشخص می‌کند. (پرداخت و شبکه پرداخت)
- [بانک مرکزی: هدف‌ها، وظایف و دروازه مجوز](https://iranopenfinance.com/podcasts/legal-regulatory-2026-10-14.md): بانک مرکزی تنظیم‌گر اصلی پول، بانک و پرداخت است. این قسمت هدف‌ها و وظایف قانونی آن و نقشش در صدور مجوز بانک‌ها و مؤسسات پولی را مرور می‌کند. به‌علاوه تقویم کاری هفته: ۶ روز کاری.
- [یک دقیقه با ایران اوپن فاینانس™، قسمت ۱۴: عامل هوشمند](https://iranopenfinance.com/podcasts/term-ai-agent.md): نرم‌افزاری مبتنی بر هوش مصنوعی که هدفی را دنبال می‌کند و برای رسیدن به آن، خودش گام‌ها را برمی‌دارد و از ابزارها استفاده می‌کند. (عامل هوشمند و حکمرانی)
- [یک دقیقه با ایران اوپن فاینانس™، قسمت ۱۳: زنجیره تأمین](https://iranopenfinance.com/podcasts/term-supply-chain.md): مجموعه همه حلقه‌هایی که کالا از مواد اولیه تا دست مصرف‌کننده از آن‌ها عبور می‌کند، همراه با جریان پول و اسناد. (تجارت و زنجیره تأمین)
- [پتروشیمی و شیمیایی: پرداختی که به تحویل و کیفیت گره می‌خورد](https://iranopenfinance.com/podcasts/sectors-2026-10-12.md): فروش نسیه، تحویل مرحله‌ای و کنترل کیفیت ریسک طرف مقابل را بالا می‌برد؛ امانت وجه، برات اعتباری و سلف پرداخت را در زنجیره داخلی قابل اتکا می‌کنند. به‌علاوه تقویم کاری هفته: ۶ روز کاری.
- [یک دقیقه با ایران اوپن فاینانس™، قسمت ۱۲: سند حسابداری](https://iranopenfinance.com/podcasts/term-accounting-voucher.md): برگه‌ای که یک رویداد مالی را با تاریخ، شرح، حساب‌های درگیر و مبالغ بدهکار و بستانکار ثبت و مستند می‌کند. (حسابداری و گزارشگری)
- [بدون مجوز یعنی «همه حقوق محفوظ»: کد عمومی لزوماً آزاد نیست](https://iranopenfinance.com/podcasts/legal-licensing-2026-10-11.md): مخزنی که فایل LICENSE ندارد، با وجود عمومی بودن، اجازه استفاده و تغییر نمی‌دهد. این قسمت توضیح می‌دهد چرا و در این وضعیت چه گزینه‌هایی دارید. به‌علاوه تقویم کاری هفته: ۶ روز کاری.
- [از بانکداری باز تا مالی باز: فرقشان چیست و چرا مهم است؟](https://iranopenfinance.com/podcasts/week-2026-10-10.md): بانکداری باز درباره حساب و پرداخت است؛ مالی باز همان منطق را به اعتبار، بیمه، بازنشستگی و سرمایه‌گذاری می‌برد. این تفاوت برای سازندگان محصول چه معنایی دارد؟ به‌علاوه تقویم کاری هفته ۱۸ مهر تا ۲۴ مهر ۱۴۰۵.
- [یک دقیقه با ایران اوپن فاینانس™، قسمت ۱۱: بازنشستگی](https://iranopenfinance.com/podcasts/term-retirement.md): دوره‌ای از زندگی که فرد پس از سال‌ها کار و پرداخت حق بیمه، از کار کناره می‌گیرد و با دریافت مستمری زندگی می‌کند. (بازنشستگی و پس‌انداز)
- [یک دقیقه با ایران اوپن فاینانس™، قسمت ۱۰: احراز هویت](https://iranopenfinance.com/podcasts/term-identity-verification.md): فرایندی که در آن مطمئن می‌شویم کسی که خدمتی می‌گیرد واقعاً همان کسی است که ادعا می‌کند. (هویت، امنیت و ریسک)
- [یک دقیقه با ایران اوپن فاینانس™، قسمت ۹: روز تقویمی](https://iranopenfinance.com/podcasts/term-calendar-day.md): هر روز از تقویم، چه کاری باشد چه تعطیل؛ شمارش روز تقویمی هیچ روزی را جا نمی‌اندازد. (تقویم مالی و تسویه)
- [یک دقیقه با ایران اوپن فاینانس™، قسمت ۸: ربا](https://iranopenfinance.com/podcasts/term-riba.md): زیاده‌ای که در قرض از پیش شرط شود یا در معاملهٔ دو کالای هم‌جنس پیمانه‌ای و وزنی با اضافه گرفته شود. (مالی اسلامی و صکوک)
- [نقشه تنظیم‌گران مالی ایران: چه نهادی بر چه بخشی نظارت می‌کند؟](https://iranopenfinance.com/podcasts/legal-regulatory-2026-10-07.md): در ایران یک ناظر واحد برای همه خدمات مالی وجود ندارد. این قسمت نقشه سه تنظیم‌گر اصلی را نشان می‌دهد: بانک مرکزی، سازمان بورس و بیمه مرکزی. به‌علاوه تقویم کاری هفته: ۶ روز کاری.
- [یک دقیقه با ایران اوپن فاینانس™، قسمت ۷: حساب بانکی](https://iranopenfinance.com/podcasts/term-hesab-banki.md): سابقه‌ای نزد بانک که پول مشتری در آن نگه داشته می‌شود و همه واریزها و برداشت‌ها در آن ثبت می‌شود. (بانکداری و حساب)
- [یک دقیقه با ایران اوپن فاینانس™، قسمت ۶: قرارداد](https://iranopenfinance.com/podcasts/term-legal-contract.md): توافقی میان دو یا چند شخص که برای آن‌ها حق و تعهد قانونی ایجاد می‌کند و در صورت نقض، قابل پیگیری است. (حقوقی و مقرراتی)
- [فولاد و فلزات: وقتی کالا زودتر از پول می‌رسد](https://iranopenfinance.com/podcasts/sectors-2026-10-05.md): در زنجیره فولاد تأمین‌کننده‌های کوچک ماه‌ها منتظر وجه فاکتور می‌مانند؛ فاکتورینگ معکوس، تأمین مالی زنجیره تأمین و اعتبار اسنادی داخلی این فاصله را کوتاه می‌کنند. به‌علاوه تقویم کاری هفته: ۶ روز کاری.
- [یک دقیقه با ایران اوپن فاینانس™، قسمت ۵: بیمه‌نامه](https://iranopenfinance.com/podcasts/term-insurance-policy.md): سند قراردادی بین بیمه‌گر و بیمه‌گذار که موضوع بیمه، خطرهای تحت پوشش، مدت، حق بیمه و تعهدات دو طرف را مشخص می‌کند. (بیمه)
- [مجوز نرم‌افزار چیست؟ کپی‌رایت پیش‌فرض و نقش مجوز](https://iranopenfinance.com/podcasts/legal-licensing-2026-10-04.md): کد به‌محض نوشته‌شدن مالک دارد. مجوز سندی است که مالک با آن می‌گوید دیگران چه کاری مجازند بکنند و با چه شرطی. این قسمت پایه همه فصل است. به‌علاوه تقویم کاری هفته: ۶ روز کاری.
- [اول بساز، بعد وصل کن: شروع محصول مالی روی شبیه‌ساز](https://iranopenfinance.com/podcasts/week-2026-10-03.md): چرا تیم‌های مالی بهتر است کل محصول را اول روی شبیه‌ساز با داده نمونه بسازند و بعد با کمترین تغییر به بانک و ارائه‌دهنده واقعی وصل شوند. به‌علاوه تقویم کاری هفته ۱۱ مهر تا ۱۷ مهر ۱۴۰۵.
- [یک دقیقه با ایران اوپن فاینانس™، قسمت ۴: فین‌تک](https://iranopenfinance.com/podcasts/term-fintech.md): کسب‌وکاری که با فناوری، خدمات مالی مثل پرداخت، وام، سرمایه‌گذاری یا بیمه را ساده‌تر و در دسترس‌تر می‌کند. (اوپن فاینانس و API)
- [یک دقیقه با ایران اوپن فاینانس™، قسمت ۳: بورس اوراق بهادار](https://iranopenfinance.com/podcasts/term-stock-exchange.md): بازاری سازمان‌یافته و تحت نظارت که در آن سهام شرکت‌ها و سایر اوراق بهادار طبق قواعد مشخص خرید و فروش می‌شود. (بازار سرمایه)
- [یک دقیقه با ایران اوپن فاینانس، قسمت ۲: وام](https://iranopenfinance.com/podcasts/term-loan.md): پولی که یک بانک، مؤسسه یا شخص به کسی می‌دهد تا بعداً طبق قراری مشخص، معمولاً به‌صورت قسطی، پس گرفته شود. (اعتبار، وام و خرید اقساطی)
- [یک دقیقه با ایران اوپن فاینانس، قسمت ۱: کارت بانکی](https://iranopenfinance.com/podcasts/term-kart-banki.md): کارتی که به یک حساب بانکی وصل است و با آن می‌شود خرید کرد، پول برداشت یا منتقل کرد. (پرداخت و شبکه پرداخت)
- [تسویه T+1 چطور حساب می‌شود؟ روز کاری، جمعه و تعطیلات رسمی](https://iranopenfinance.com/podcasts/week-2026-09-26.md): تسویه T+1 یعنی یک روز کاری بعد، نه یک روز تقویمی؛ این یادداشت نشان می‌دهد جمعه و تعطیلات چطور تاریخ تسویه را جابه‌جا می‌کنند. به‌علاوه تقویم کاری هفته ۴ مهر تا ۱۰ مهر ۱۴۰۵.

## Optional
- [Full text of all posts and transcripts](https://iranopenfinance.com/llms-full.txt)
- [Sitemap](https://iranopenfinance.com/sitemap.xml)